BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 361 



uw naam, meer dan voor uwe bezittingen (84.26. v. o.). Eene andere wijze 

 om den comperatief uit te drukken, vindt men onder § 272 en § 273. 



«Minder" en »te weinig" is kura, Mal., enz. kurang. 



«Ongeveer" is kira-kira: kira-kira waü-ra loho, toen het ongeveer middag 

 [geworden] was, (27.13); of tjihi, (als werkwoord: tot maat nemen): ngdri 

 waü-pu dana tjihi sa-tjaka, graaf eerst de aarde uit ongeveer (ter diepte van) 

 één span (12.12. v. o.). Het zijn oorspronkelijk verbale subst. als absolutieven 

 gebezigd, vgl. § 249. 



Ndha of ndha-ndha dient om ons »hoe langer hoe meer" uit te drukken : 

 waü sara nèno oi ede, na-ndha-ndha larowa-ra pala pdhu, als (zij) dit water 

 gedronken hebben, wordt hun aangezicht hoe langer hoe helderder (95.23) ; 

 nira-pu ba nggömi ndai matjoro-ljoro Idri-na, pala mu-ndha-ndha kambuhu, gij 

 evenwel spant het voor de leus uit, maar gij verwart het hoe langer hoe 

 meer (87.3); nggdhi-sa na-waü-ra ndha pöle, (hunne) woorden bedriegen hoe 

 langer hoe meer (96.25). Dikwijls wordt het ook met ipi of ntjewi verbonden : 

 ndadi ndha-ndha ipi-ra takabu ade-na kali ede, zoodat de opperpriester hoe 

 langer hoe hoogmoediger werd (53.10); ede-ra ndha ipi-ipi kai kapdro-na, 

 daarop werd hij hoe langer hoe toorniger (63.42) ; ede-ra ndha ntjewi-ntjewi 

 kai neyo ade-na, daarop verheugden zij zich hoe langer hoe meer (63.31). 

 Het woord staat steeds in samenstelling en vooraan, waarschijnlijk is het 

 oorspronkelijk een werkwoord, waarop een ander in substantiefvorm volgde. 



Aanm. In den volgenden zin is een ndha-ndha-na mij door Mal. swpaya verklaard geworden : laho-pu 

 lao-mu landa nahu ake sa-mpuru kombi duwa mpury, kombi, war a-ka ndai tjengga döho, 

 ndha-ndha-na wdra kudu ndai lao timba döho kai-mu (40.2—4); waarvan de beteekenis 

 is, als men ndha-ndha-na niet medetelt: gij moest mij maar verkoopen, hetzij voor tien, 

 hetzij voor twintig (rijksdaalders), opdat gij die verdeelt (en) opdat gij daarvoor opium kunt 

 gaan koopen. «Opdat" wordt reeds door wdra kudu uitgedrukt, wellicht beteekent ndha- 

 ndha-na: bovendien, daarenboven. 

 Over de uitdrukking voor «hoeveel te meer (minder)" zie § 238. 



Over sabune, hoeveel? sabune-bune, hoezeer; sandake, sandede, zoo veel, zoo zeer, 

 vgl. § 206. 



§ 262. Het vragend bijwoord van plaats luidt: bakai of be (of di bè). Gewoonlijk 

 is het voorzien van de nadrukswoorden ku of tji en treedt steeds als praedicaat 

 op: bakai-ku sae-mu ede, waar is uw oudere broeder? (56.4); di bè-ku doü 

 pasaka-ta ede, waar zijn uwe erfslaven? (40.14); bè-tji uta ra-waa-mu, waar 

 zijn de visschen, welke gij medegebracht hebt? (18.5). Als de zin een 

 werkwoord bevat, wordt bakai gebezigd, met de constructie vermeld in § 133, 

 waar tevens te zien is, dat bakai niet alleen »waar", maar ook »van waar, 

 waarheen", kan beteekenen. Bakai kan ook als bepaling na een subst. 

 komen in eene uitdrukking als: nggömi doü bakai, gij (zijt) een mensch van 

 waar? van waar zijt gij? (42.22). 



In nevenzinnen is zoowel in de beteekenis van »waar", als van «waarheen, 

 van waar", de vorm te bezigen, die eigenlijk het onbepaalde «waar (waarheen, 

 van waar) ook" aanduidt; bakai-kai en (di) bè-bè, bij welke vormen alleen 



