362 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



de nadrukswoorden : du, ra, mpara (mpudu) gebruikelijk zijn, waardoor de 

 verdubbeling, evenals bij au-du, vgl. § 224, meestal nagelaten wordt en de 

 eigenlijke beteekenis uit het nadrukswoord te zien is. Voorbeelden vindt 

 men onder § 133, voorts: di be-du lewi ro nggdro doü manggdri-nggari, 

 ededeï-ra waa kai-na Ama Seho, waar een goed gevulde tuin of eene aanplanting 

 van iemand was, daarheen bracht hij A. S. (35.3. v. o.). 



Wanneer eene praepositie zou moeten komen voor bakai-kai, enz., moet 

 hidi (plaats) gebezigd worden, bijv. na-raka dja-ra di hidi panta kai kuta ede, 

 hij kwam ook tot (daar), waar men de heg zette (25.42); natuurlijk kunnen 

 dergelijke zinnen ook steeds letterlijk vertaald worden. 



De aanwijzende bijwoorden van plaats zijn: akedeï, (in de spreektaal ook 

 kadeï, vgl. § 7), hier, alhier; ededei, daar, aldaar; akadawa (kadawa), ginds, 

 daar. Voorb. midi nggömi döho akedeï, blijft gijlieden hier! (56.16 — 17); 

 wati wdra-na kali ro ruma-t bitjdra mamai akedeï aka-n ede, zijn de opper- 

 priester en de rijksbestierder hier niet zooeven gekomen? (48.5 — 6); wali 

 wdra èda-na doü masaldm, malai-na-sa koha tuta mpa manggeè ededeï, hij zag 

 niemand, die hem groette, alleen maar een schedel, welke daar lag (58.24— 25) ; 

 wdra dja doü manggèko sa-buwa ededeï, er was ook eene hofdame aldaar 

 (25.3, vgl. ook § 133) ede mpara lao-na di doro, rongga-pu akadawa, enz., 

 daarop ging hij naar de bergen, aldaar aangekomen, enz., (28.35, vgl. 55.16, 

 65.34, enz.) ; mai-ka-ra ndede n rasa maduwa mbuwa ntoi akadawa ro ntoi 

 akedeï, want wat deze twee landen betreft, zoowel ginds als hier, moet (gij) 

 lang verblijven (45.29). Men bezigt deze woorden ook in den zin van 

 » hierheen, van hier", enz., bijv lao batu rötji-pu akadawa, volg hem snel 

 daarheen! (36.25); labo hanta-na tiki-na ede akadawa akedeï, terwijl hij zijn 

 stok ophief (bewoog) daarheen hierheen (her- en derwaarts 80.1. v. o.). 

 Dikwijls worden de aanwijzende voornw. in plaats van deze bijwoorden gebezigd ; 

 dit geschiedt steeds zoo er geen werkwoord in den zin is (dus wanneer wij 

 het werkwoord »zijn" bezigen), als ook wanneer het werkwoord in den 

 vorm met ndai als praedicaat optreedt, zoo ook na praeposities, bijv. watt 

 ake, hier langs (57.34), ook: hier van af; watu ede, daar langs (33.24), ook : 

 daar van af. De aanwijzende bijwoorden van plaats worden nooit met het 

 bepaalde woord samengesteld. 

 Aanm. Het Kölosch bezigt awakai, in den zin van «waar", dit schijnt te bestaan uit awa en kai; 

 awa vervult in het Kölosch de plaats van het Bim. di en beteekent dus: te, in, op, naar. 



Het Bim. bakai schijnt te zijn ba en kai, waarbij evenwel op te merken is, dat de 

 praepositie ba, althans in de tegenwoordige taal, nooit eene plaatselijke betrekking aanduidt. 

 Wat kan kai echter zijn? Aan het in § 115, vlg. behandelde woord is moeielijk te denken 

 (al is dat ook de opvatting der Bim.), tenzij kai met plaatselijke beteekenis een ander woord 

 is dan kai met instrumentale beteekenis, wat niet waarschijnlijk is, dewijl het woord in de 

 eerste beteekenis alleen in samenstelling voorkomt, evenals dan, wanneer het ter vervanging 

 van labo en ba dient (§ 135), wat er op wijst, dat eene praepositie kai met plaatselijke 

 beteekenis, oorspronkelijk niet aanwezig was. (Het eenige mij bekende voorbeeld, onder 

 | 129 opgenomen, waarin kai in genoemde beteekenis buiten samenstelling voorkomt, zal, 



