364 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



beweging daarheen uitdrukken. Niet alleen staat tja steeds in samenstelling 

 met het volgende woord, maar de geheele uitdrukking staat ook steeds in 

 samenstelling met het bepaalde woord : na-dodo tja-awa-ku, hij keek naar 

 beneden (52.10); na-ivaa tja-awa-du ba oi, het water voerde (hem) naar 

 beneden (stroomafwaarts, 66.8 — 9) ; waü-du paki tjdri (= tja-dri), naar buiten 

 geworpen (XII); öto tja-ipa-pu nahu, breng mij naar de overzijde (57.26); 

 nahu malao danda tja-ipa waü sae-mu, ik zal eerst uw ouderen broeder naar 

 de overzijde brengen (ibid. reg. 35). Wanneer lao, gaan, het bepaalde 

 werkwoord is, dan worden deze woorden daarmede in samenstelling geplaatst 

 zonder tja; zoo het bepaalde woord een ander werkwoord is, dat eene 

 beweging van het subject ergens heen aanduidt, dan wordt in plaats van tja 

 lao gebezigd, eveneens in samenstelling met het bepaalde woord : nggdra 

 ta-lodja lao dri-sa, ta-mbia sambura, ta-lodja lao dei-sa, ta-mimi made, als gij 

 naar buiten, (builenwaarls, zeewaarts) vaart, zult gij schipbreuk lijden, zoo gij 

 binnenwaarts vaart, zult gij verdrinken (21.18 en 17. v. o. vgl. ibid. reg. 

 15. v. o.); ede-ra lampa lao awa kai-na, daarop trokken zij naar beneden 

 (stroomafwaarts) voort (57.31 en 52); watu ake pala mataho ndai nonlo lao 

 ipa kai-fa, hier langs is het goed, dat wij als over eene brug naar de overzijde 

 gaan (57.34). 



Zonder voorzetsel en in samstelling staat awa, enz. ook na rongga. komen 

 tot, bereiken, bijv. labo fembe-na, hinti fja-èse, wati rongga èse-na, hinti 

 tja-awa. wati rongga awa-na, terwijl hun sarong, als hij v aar boven getrokken 

 werd, niet tot bovenaan kwam, zoo hij naar beneden getrokken werd, niet 

 tot onderaan kwam (61.7 — 6. v. o.). Op te merken is nog, dat men in 

 plaats van tja-dri of lao dri, dikwijls dri-luwa bezigt: mant mpa ndai katjela 

 ro kasela madri-luwa (vgl. § 268), het semen alleen is [»naar buiten"] uit 

 te zonderen (94.22) ; ede mpara lösa kai-na dri-luwa wai aka-n de, daarop 

 ging de oude vrouw naar buiten (30.15). Nog is op te merken, dat na een 

 transitief werkwoord awa, èse en deï niet met tja kunnen gebezigd worden 

 in de beteekenis »naar beneden, naar boven, naar binnen", maar dat dan de 

 met ka afgeleide woorden : kalondo, kaneè en kaluu worden gebruikt, vgl. 

 § 40, wel kan tja-awa en tja-èse na een transitief werkwoord voorkomen 

 in de beteekenis van «stroomaf- en stroomopwaarts", gelijk uit de bovenstaande 

 voorbeelden blijkt. Ook voor «naar buiten" wordt in dit geval meestal 

 kalösa gebezigd. 



Door middel van tja wordt ook gevormd : tja-dra, herwaarts, naar mij toe. 

 Het woord dra treedt op als praepositie, in welk geval wij het door »hier" 

 met een voorzetsel moeten weergeven, bijv. dra duniya, hier op aarde, vgl. 

 § 274. Als bijwoord treedt het nooit zelfstandig op, alleen in de zeldzaam voor- 

 komende samenstelling dra-kadeï vgl. Aanm. boven. Wel kan het als praedicaat 

 optreden, het wordt evenwel dan in eene eenigszins gewijzigde beteekenis 

 gebezigd, zoodat de Bimaneezen het steeds verklaren als » teruggekeerd", 



