B1MANEESCHE SPRAAKKUNST. 367 



enz. te bezigen, vgl. § 262. Dan kan het woord echter ook de beteekenis 

 hebben van ons «wanneer = als", bijv. bune ai-du kubi-na, ampo ta-ahi-ku, 

 wanneer het fijn is, moet gij (het) er uit nemen (4.21). 



Andere bijwoorden van tijd of woorden, die de plaats daarvan vervullen, zijn : 



Adja, dikwijls, vaak, telkens : wuwa nggdhi-mu maadja kalalo, uwe woorden 

 gaan dikwijls te ver (86.25); labo rasulu'llahi ede ai-ai töpo-na adja-mu lao 

 kalai, ga toch niet telkens anders dan de gezant Gods! (84.12); sangge-sangge 

 sara puwasa-na, adja puwasa kapadi-padi, zoo dikwijls als hij vast, vast hij 

 telkens (steeds) met tusschenpoozen (onderbreekt hij zijn vasten steeds, 85.19). 

 Uit de voorbeelden is te zien, dat het woord eigenlijk een verbum is, dat 

 een ander verbum in substantief-vorm na zich krijgt. Het wordt evenwel 

 ook geconstrueerd met de praepositie ba: adja ba hdri, dikwijls lachen; adja 

 ba tunti, dikwijls schrijven, deze constructie is in de dagelijksche taal de 

 meest gewone (zie ook beneden bij sangi). 



Aho, steeds verbonden met pu, nog (vgl. hieronder bij mbuï), nog lang, 

 bijv. lamada maraho tempo pidu nai wdli, mai ka-ra ndede-na aho dja-pu 

 kaambi-ta marakani ro doü ndai maöto-ta lao, ik verzoek nog zeven dagen 

 uitstel, dewijl het toch nog lang duurt, voordat wij hel geraad en de 

 menschen klaar gemaakt hebben om u te vergezellen op uwen tocht (76.1); 

 ndake sara lampa nahu, aho-pu, raka-ku rasa Puspa-Sari, als ik aldus voortga, 

 zal het nog lang duren, voordat ik het land P. S. bereik (ibid. reg. 12 — 13). 



Ook wordt het woord nog gebezigd in den zin van »nog eerder dan, 

 voordat", het wordt dan eveneens gevolgd door een verbaal subst., bijv., 

 Nuru-ku ngdra-mu aho-pu wdra-mu, Nur(u) was uw naam «eerder dan uw 

 zijn" (voordat gij bestondt of geboren waart); of wel, het wordt door de 

 praepositie ba gevolgd, sjarat-na maaho-[pu) ba weha oi sambeya ede (11.10) 

 =s sjaral maulu di weha oi sambeya ede (8.29), de voorwaarden, die (aanwezig 

 moeten zijn) nog eerder dan (voor) het nemen van het water voor het gebed; 

 vgl. ook 11.30. 



Ai, dag, tijd; hiervan worden de volgende bijwoorden of bijwoordelijke 

 uitdrukkingen afgeleid: ai ake of gewoonlijk maai ake, nu; het staat steeds 

 als eerste woord in den zin, ook voor die woorden, welke als praedicaat 

 steeds vooraanstaan : maai ake bakai-ku ranggasasa ede, waar zijn nu de 

 reuzen (66.40) ; ai ake bune-ku ndai rawi-ta, hoe moeten wij nu handelen ? 

 (70.5) : maai ake lao balunggu wdli-pu edi-n, gaat hem thans wederom de 

 voeten boeien ! (54.39) ; maai ake taho-ra ba lao-ta tiyo, nu moest gij maar 

 gaan zien (75.40); maai ake na-neè wdli ngupa mbeè, thans wil hij wederom 

 eene geit zoeken (54.19); ai ake wati-da wdra-na doü ndai mangawa-mu horu, 

 nu is er niemand meer, die u wil helpen (88.14. v. o.). Ook wordt ai ake 

 na een subst. geplaatst in : djama ai ake djama ake, de tegenwoordige tijd, 

 thans, heden (bijv. 37.32). Ai-nai-n ake wordt, achter in den zin, gebezigd in 

 de beteekenis van » heden, vandaag": nggdra wati sara kasi ode nggömi, wati-du 



