568 bimaneesche spraakkunst. 



sdla-sdla-na made nahu ai nai-n ake, als gij u niet ontfermt, zal het niet missen 

 of ik kom heden om (56.27 — 28) ; taho-ra lao waü-mu maai-nai-n ake-ake waü, 

 gij moest maar nog dezen zelfden dag heengaan (46.15) Door achtervoeging 

 van ede en al of niet voorafgegaan door de praepositie di wordt van ai eene 

 bijwoordelijke uitdrukking gemaakt in de beteekenis van »op dat tijdstip, 

 toen", meestal wordt het dan verbonden met het ontleende wakalu (waqtu), 

 als: di ai wakalu ede na~bini-ku doü manggeè ada labo ruma-ta, op fiat tijd 

 (toen) waren de lieden, die hunne opwachting bij den vorst kwamen maken, 

 in groot aantal tegenwoordig (46.7). Deze uitdrukking staal ook steeds 

 vooraan, zonder invloed op de constructie van den volgenden zin uit te 

 oefenen, vgl. § 246. Di ai of ai, gevolgd door een verbaal subst., vervult 

 de plaats van onze voegwoorden «wanneer, toen", vgl. § 284. Andere 

 adverbiale uitdrukkingen zijn nog: wdra ai sa-nai, op een dag, eens (vgl. 

 § 195); sa-nai-nai, dagelijks, bijv. na-ndiha ndano-ra sa-nai-nai eli genda 



labo doü mampaa sa-nai-nai, het geluid van de trom was dagelijks 



levendig terwijl de menschen dagelijks zich verlustigden (65.18). 



Zie ook beneden: nai-s. 



Aka, in: aka-na ede, aka-n de (vgl. § 211 en 219), zooeven: wdra la Dadju, 

 maufi djalitu aka-n de, zooeven was daar Dadju, die op de fluit blies (19.7) ; 

 wdra sa-buwa doü ra-lampa labo aka-n de y daar was iemand, met wien (ik) 



zooeven geloopen heb (45.5 — 6); ku-waü-du ndonfa parange dei facal 



maulu aka-n ede, ik heb den aard vermeld zooeven in het voor- 

 gaande hoofdstuk (106.9 — 10). Het staat steeds achteraan; zoo er nadruk 

 op moet vallen, bezigt men ampo-ya, zie onder ampo. Zie ook onder nddra. 



Ake, in de beteekenis van »nu", vgl. § 221, dan ook ake-ake. 



Ampo is voor een subst., dat eene tijdsbepaling uitdrukt, weer te geven 



door »pas, eerst". Voorb. ntoi du rongga-mu-ro? ampo duwa nai, 



tolu nai rongga-ku, zijt gij reeds lang aangekomen? pas twee of 



drie dagen ben ik aangekomen (75.18 — 19); di toi waü-na saraka nae sampela-na 



wafi wdra èda-na manusiya, ampo ai nai-n ede èda-na, van hare 



vroegste jeugd totdat zij volwassen was had zij nooit een menschelijk 



wezen gezien, eerst dien dag zag zij er een (66.19 — 20); ampo sa-nai, pas 

 één dag (68.51); ampo djumaa ede, eerst dien Vrijdag (55.14), 



Voor een verbaal woord kunnen wij het weergeven door »nu pas, nu 

 eerst, of eenvoudig: nu; toen pas, toen; dan pas of dan", wanneer een zin, 

 waarin eene tijdsbepaling vervat is, voorafgaat. Voorb. nira-pu, waü-du raka-ta 

 ntjbki ro kasipdhu, ampo na wdra ana, evenwel nu pas, nadat wij tot ellende 

 en armoede vervallen zijn, hebben wij een kind (62.25); mu-waü-ra nae 

 sampela pala, ampo ta-èda angi, eerst nu, nu gij groot en volwassen zijt, 



zien wij elkander weder (78.22): na-tjuwa-tjuwa maru-ra saraka 



mbia ai, ampo na-tjuwa-tjuwa kakente, (daarna) sliepen allen tol den 



avond, toen ontwaakten zij (29.8—9); nddra' s wakalu loho, ampo na-dula 



