BtMANEESCHE SPRAAKKUNST. 369 



ngdha, van middag, [dan] komt hij t'huis om te eten (50.36); nai sidi, ampo 

 hade-ku, den volgenden ochtend [dan] zou men hen dooden (60.10); nai sidi, 

 ampo sambele, den volgenden ochtend [dan] zou men (den bok) slachten 

 (54.25). Waar, gelijk in de drie laatste voorbeelden, de voorgaande zin 

 alleen uit een subst., dat eene tijdsbepaling uitdrukt, bestaat, is het ook in 

 het Bim. niet noodzakelijk ampo te bezigen, vgl. § 246. 



Ook wordt ampo in de beteekenis van »dan pas, dan" gebezigd, zoo de 

 voorgaande zin eene voorwaarde bevat: malai-na-sa galara ndadi (= ndai) 

 mawaa-na wuwa nggdhi ede, ampo na-tarima-ku ba bitjdra, maar alleen het 

 dorpshoofd »drage dit woord" (brenge de aanklacht in), dan eerst wordt 

 zij door de rechtbank aangenomen (14.18 — 17. v. o.) ; doü mümin na-neè-sa 

 ngdha ade-na, ampo na-kanggado sanga hadju ede, als de geloovigen willen 

 eten, dan bewegen zich de takken dier boomen (90.1. v. o.) ; na-ndede-o, 

 ampo pala ta-raka-ku rahmat, als het alzoo is, dan zult gij genade verkrijgen 

 (103.25). 



Eindelijk wordt ampo nog gebezigd in de beteekenis van »dan, vervolgens, 

 daarop". Voorb. na-lao ngdri-ra sa-buwa karombo di ntjai lawa ranggasasa, 

 ampo na-wii-du röo-röo hadju èse wawo-na, zij gingen een kuil graven bij 

 (voor) de poortdeur der reuzen, dan (vervolgens) legden zij daar allerlei 



boombladeren op (69.39 — 40) ; na-tala mena-du pi n 99 a ro piri r0 mangko, 



ampo na-bon to wdli kai-du malanta, zij plaatste ordelijk de schalen, 



borden en kommen, dan bedekte zij die wederom met wit goed (44.29 — 30). 

 Hier is het woord dus een synoniem van ede-ra en ede mpara, met dit 

 onderscheid evenwel, dat, wanneer in imperatieve zinnen »dan, vervolgens" 

 moet uitgedrukt worden, alleen ampo gebezigd kan worden en wel met den 

 conjunctief, gelijk dat in § 233 besproken is. 



Na ampo kan ook de, de verkorte vorm van het aanwijzend voornw. ede, 

 geplaatst worden, de beteekenis zal dan wel eigenlijk zijn »pas dat", d. i. 

 van tijd gebezigd «pas toen, pas dan", het wordt evenwel ook gebruikt in 

 den zin van »pas nu", waarvoor men ook, hoewel zeldzamer, ampo ake 

 vindt. Men bezigt ampo de (ake) in plaats van ampo alleen, wanneer er 

 bepaaldelijk nadruk op het woord valt, en het dus als praedicaat moet 

 optreden, terwijl het werkwoord den substantief-vorm aanneemt; makento 

 mpara ba ede, ampo de-ra lampa-na mungku katja, daarachter [toen pas] 

 ging de glazen draagstoel (78.5, eigenlijk dient ampo de-ra hier om nadruk 

 te leggen op makento ba ede, omdat hierop, dewijl het altijd vooropstaat, 

 geen nadruk k3n te kennen gegeven worden) ; wdra dja kombi ra-ngina kai-ta 

 ringa, ruma kali-e, karawo mangdha besi sa-ratu piku, ampo de ringa ba lamada, 

 zijt gij wellicht gewend te hooren, heer rechter, dat de ratten honderd pikoel's 

 ijzer opgevreten hebben, nu eerst (nu voor het eerst) hoor ik het (82.10 — 11); 

 ntoi waü-du kau-na ngupa ba ina-ku doü makambera ro kaljdru, ampo ake 

 ntumbu labo-ku, lang (reeds) heeft mijne moeder (mij) bevolen) eene zacht- 



VERH. BAT. GEN. XV1I1L. 24 



