BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 373 



aldus was (onder die omstandigheden), de vorst ziek (58.6). Meestal evenwel 

 wordt de hoofdzin dan nog ingeleid door ede-ra, bijv. makento mpara ba ede, 



ntika na-èda-ra ba doü mapanimba lampa rawi mandede ede, ede-ra lao 



kai-na, enz., daarna, toen de veerman zag wat er geschiedde, ging hij, enz. 

 (57.40 en 41); makento mpara ba ede, raka mpudu ba ai-nai-na djvmaa, 

 ede-ra lao kai ndai-na kali, daarna, toen het Vrijdag geworden was, ging de 

 opperpriester, enz. (55.11). Ook wordt ede-ra wel gebezigd zonder dat een 

 nevenzin voorafgaat, bijv. makento mpara ba ede, ede-ra lampa kai-na, lett. 

 daarna vervolgens ging zij verder, = daarna gingen zij verder (56.1 en 12); 

 makento mpara ba ede, ede-ra dodo kai-na, daarna namen zij afscheid (45.31). 

 In zinnen, waarin na makento mpara ba ede, een verbaal subst. met kai 

 gebezigd wordt als bijv. makento mpara ba ede ntjambe kai ba ina-na, daarna 

 antwoordde de moeder (3.11); makento mpara ba ede nggahi kai ba ruma 

 sangadji; daarna sprak de vorst (46.29); of wel een eenvoudig verbaal subst., 

 als: makento mpara ba ede lao tiyo ba Ama Metjo, daarna ging A. M. (de 

 tijger) zien (36.16), is ede-ra als verzwegen te beschouwen. 



Evenals ede-ra wordt makento mpara ba ede ook gebezigd zonder eigenlijke 

 beteekenis om een verhaal voort te zetten, bijv. indo kapo sangadji-na Maharadja 

 Puspa-Indar wara-dja ana mbne-na sa-buwa. Makento ba ede na-lao nggalo 



pala, enz., de vorst van dat land nu had één zoon «Daarna ging 



hij op jacht" (z. v. a. het geschiedde nu dat hij op jacht ging, enz., 67.8 — 10, 

 zoo bijv. ook 3.1, 56.31, enz.). 



Lalo (vgl. § 261) kan ook «aanstonds" beteekenen, het staat dan eveneens 

 achter en steeds in samenstelling met het bepaalde woord en wordt gewoonlijk 

 gevolgd door mpa (vgl. § 265) : nggdra turu kai-sa doü, na-mada lalo mpa, 

 indien er mede naar iemand gewezen wordt, sterft hij aanstonds (18.28) ; 

 na-taho lalo mpa supu ede, de ziekte werd aanstonds beter (59.4); ede-ra 

 kaambi lalo mpa marakani, daarop maakte men aanstonds de benoodigdheden 

 gereed (68.5). Nog kan lalo de beteekenis hebben van «doorgaande tot, 

 rechtstreeks", bijv. na-waa tja-awa-du ba oi lao lalo aka möti, het water 

 voerde hem stroomafwaarts rechtstreeks naar zee (66.8 — 9); ampo de ku-èda 

 mai luu lalo-na di ade tjere ake, zooeven heb ik (het) rechtdoor in dezen 

 ketel zien ingaan (54.34). Uit deze beteekenis van het woord zal die van 

 «aanstonds" wel ontstaan zijn; dikwijls loopen ook beide beteekenissen ineen, 



bijv. raka-pu di sigi wati-pu neè lalo-na di uma sigi, na-óno sai 



waü-pu djara-na di ade kola, toen hij bij de moskee kwam, ging 



hij niet rechtstreeks (of aanstonds) binnen, (maar) drenkte eerst nog in 't 

 voorbijgaan zijn paard uit den vijver (53.15—17). 



Mbale, ook mbali, dikwijls, gewoonlijk, (wel van wale, sterk, krachtig, 

 vgl. het Mak. kuwat) steeds voor het bepaalde woord en in samenstelling 

 daarmede; ghadlab aö-na mbale kapöro; ghadlab beteekent; dikwijls toornig 

 worden (89.24); na-tjaü-ku mbali döho labo doü matuwa-tuwa, hij houdt 



