584 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



Labo, vgl. § 273, wordt ook als bijwoord gebezigd in den zin van «tegelijk, 

 tevens", meestal staat het dan in samenstelling, vgl. § 141 ; soms evenwel 

 ook afzonderlijk, bijv. waa-pu labo saninu mada-ta, breng tevens uw bril 

 mede (72.7). 



Mena, geeft na en in samenstelling met een werkwoord van intransitieve 

 beteekenis te kennen, wat wij uitdrukken door » alle" of «alles" tot subject 

 te maken of wel bij het subject te voegen : na-ntau eli mena-ra, alles gaf 

 geluid (77.15); na-waü-ra nggèle mena, alles was vuil (53.24); na-ndede mena 

 nami siwe, zoo zijn wij vrouwen allen (32.19); nemba mena lamada ada-ta, 

 het maken van een sëmbah (de eerbiedige groeten) van ons allen, uwe 

 onderdanen (16.5), Dikwijls moeten wij het eenvoudig weergeven door het 

 meervoud, hetzij dit ook bij het subject uitgedrukt wordt, als bijv. ndadi 

 na-mabu mena-ra sa-mena-na binata, zoodat alle (of de) dieren vielen (69.5) ; 

 hetzij niet, als bijv. na-linli ro ngango mena-ra doü, de lieden maakten 

 opschudding (67.19); na-waü-ra èda rai mena doü mpanga ede, (toen) zij 

 gezien had dat de dieven gevlucht waren (41.38); zie voorts § 229 en § 207. 



Staat het na en in samenstelling met een transitief werkwoord, dan heeft 

 het betrekking op het rechtstreeksche object. Is het object niet uitgedrukt, 

 dan moeten wij mena weergeven door «alles, allen, hen allen"; na-lao waa 

 mena-du di kengge möti, hij bracht alles naar het zeestrand (69.38 — 39); 

 ede-ra hanla kai-na tare malabo tonggo ro pingga, loö bate mena kai ba rido-n, 

 daarop nam de schoonzoon de schalen benevens de deksels en borden op en 

 vervolgens smeet hij ze alle neer (27.22 — 23); na-nuntu mena-ku watu tampuu-n 

 saraka tjumpu-kai-na, zij verhaalde alles van het begin tot het einde (25.28) ; 

 ku-waü-ra hori mena, ik heb ze (de herten) alle los gelaten (18.19). Wordt 

 het object uitgedrukt, dan moeten wij mena weergeven door er «alle" bij 

 te voegen of het eenvoudig in het meervoud te nemen: kamori mena waü-pu 

 doü maramade ake, maak eerst al deze gestorvenen (of eenvoudig: deze 

 gestorvenen) weder levend! (19.37); taho-ra ba kamotp mena-mu marakani 

 madlu-dlu, gij moest maar alle fijne goederen (z. v. a. tilbare goederen) 

 inpakken (69.35 — 36). Zeer dikwijls gaat nog sa-mena-na (vgl. § 207) aan 

 het object vooraf: na-mbeï-du parenta makau lao ou kaböro mena sa-mena- 

 mena-na doü mone di ade rasa, hij gaf bevel alle mannen in het land samen 

 te roepen (74.7). 



Het gebruik van mena is evenwel niet noodzakelijk, ook al wordt bij een 

 intransitief het (logisch) subject, bij een transitief het object door sa-mena-na 

 voorafgegaan ; voorbeelden zijn passim in de teksten te vinden. Somtijds 

 moeten wij mena zoowel bij een transitief als bij een intransitief werkwoord 

 door «geheel" wedergeven : na-waü-ra iha mena köne tembe-ku, mijn saroeng 

 is zelfs geheel bedorven (34.32) ; mandinga labo èda-ku sarumbu-na na-waü-ra 

 kèta-kèta mena, terwijl ik gezien heb, dat haar lichaam geheel en al bont 

 en blauw was (52.24 — 25); maai ake ntjai lawa-mu hengga menu-pu, zet nu 



