394 BIMANEESCHE SPRAAKKIWST. 



daarmede samengesteld of niet. Uit den aard der zaak wordt de verkorte 

 vorm meest in samenstellingen gebezigd, en de volledige vorm zoo het woord 

 op zichzelf staat; evenwel komt ook de volledige vorm in samenstellingen 

 voor en omgekeerd: daa mu-lowa-sa èda angi labo doü bae-mu, als gij uwe 

 vijanden niet kunt ontmoeten (15.10); ampo na-daa hina-ku ba sintji ade-mu, 

 dan eerst zal berouw uw hart niet treffen (14.14); ni'mat da ndai weha kai 

 ntewi, wat zoo aangenaam is, dat er geen voorbeeld van is (bijv. 95.5) ; 

 na-iha-sa ndadi ( = ndai) da lowa weya-na kani, indien het zoo geschonden 

 wordt, dat hij het niet gebruiken kan (15.7). In meer gewone taal wordt 

 daa (da) vooral dan gebezigd, waar het gebruik van watt, wegens de volgende 

 substantief-constructie en het niet aannemen van nadrukswoorden, onduidelijk- 

 heid zou kunnen veroorzaken. Men bezigt het dus vooral: bij deelwoorden 

 en dan meest in samenstelling (in de gedichten ook dikwijls buiten samen- 

 stelling) men kan evenwel ook wad hezigen, (vgl. 55.15 alsook 81.5, mawalï) ; 

 steeds bij de vormen met ndai (uitgezonderd in de in § 95, 100, 101 gemelde 

 gevallen ; steeds waar een verbaal subst. als absolutivum optreedt, ook in 

 het geval genoemd in de Aanm. na § 255 en dikwijls ook na voorzetsels: 

 labo daa bae ade (10.15); enz. 

 Ook kan daa (gewoonlijk da) ons »on" in samenstellingen zijn. 



Aanm. De verkorte vorm da beantwoordt aan het Jav. tan, het Mak. ta, het Bug. ta of tang, vgl. 

 Sumba. da, (nda). Minder zeker is de volledige vorm te bepalen. Het Jav. heeft taya 

 wat een woord voor -zijn" kan bevatten, vgl. Smid. aya. Mal. ada, in den grond één met 

 0. Jav. wara (vgl. ook Jav. boya). Mogelijk bevat ook het Bim. daa een dergelijken onregel- 

 matigen vorm van «zijn", zonder w gelijk in taya en met geheele wegvalling van der. Het 

 Mak. heelt taïya (teya, tiya), het Bug. taniya (d. i. tan — iya). vgl. het Sumba. ndeya. Men 

 zou ook daa kunnen beschouwen als te zijn ontstaan uit daya voor da-iya. Het wegvallen 

 van de y zou niet onregelmatiger zijn dan die van de r bij de eerste veronderstelling. Aan 

 iya zou in deze samenstelling wel de beteekenis «daar zijn" moeten toegekend worden (vgl. 

 ook dra, % 274). 



Indo wordt eveneens als een gewoon bijwoord gebezigd, doch staat nooit 



in samenstelling. In de meer gewone taal komt het niet dikwijls voor; 



bijna alleen in uitdrukkingen als: indo ndadji au-ku isi korèma, dadelpitten 



zijn mij tot niets nut (24.15); indo au-dja öne-na, het dient tot niets (40. % 



41.20). In gedichten is het evenwel zeer gebruikelijk: indo na-ngawa romo 



mpa mbuwa, hij wil maar volstrekt geen vrucht dragen (95.5. v. o.). In 



het voorbijgaan zij opgemerkt, dat op alle plaatsen in de teksten het finiete 



werkwoord zonder nadrukswoord staat; éénmaal komt een transitief met ku 



voor (99.12); de voorbeelen zijn evenwel te weinig talrijk om er eenig 



besluit uit te kunnen trekken. 



Nog wordt indo gebezigd in een zin als: indo wara nggahi waü nahu, heb 

 ik niet (ik heb immers) steeds gezegd (27.15). 



Lai-na is in beteekenis het Mal. bukan (vgl. Sund. lain): lai-na nonto doü 

 ake, dit is geen brug voor raenschen (42.51) ; lai-na nahu la Kalai, ik ben 

 Kalai niet (25.5, nahu voorop wegens den nadruk) ; nggdra na-ndede-sa, lai-na 



