596 BMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



in dat geval staan zij steeds zelfstandig : wudjud aö-na wdra Allah sa-nfoi- 

 ntoi-na, wudjud beteekent dat God eeuwig bestaat (6.14. v. o): ede-ra rai kai-na 

 sa-wal e-wale ade-na, en toen vluchtte bij uit alle macht (56.9). Vooraan- 

 geplaatst treden zij als praedicaat op (voorbeelden vindt men onder § 246), 

 doch bij den imperatief of den daarmede overeenkomenden conjunctief kunnen 

 zij ook vooraanstaande door een finiet werkwoord gevolgd worden (vgl. de 

 aangehaalde §). Sa-waü-waü, dat nooit na achter zich krijgt, kan ook in 

 samenstelling voorkomen, hetzij voor het bepaalde woord : fa- sa-waü-waü 

 karaka weya ba ila, doe het mij bereiken, zooveel gij kunt (50.20), hetzij 

 daarachter: inga sa-waü-waü-pu nahu, help mij zooveel gij kunt (56.27). 

 Somtijds wordt nog kai voor deze uitdrukkingen geplaatst, alsdan staan zij 

 steeds zelfstandig: inga-pu kai masawaü-waü, help zooveel gij kunt! (40.11); 

 kai masapöda-pöda ringa ro batu-ku, enz., men luistere en volge in waarheid, 

 enz. (9,2). Over het gebruik van ma bij deze worden, vgl. § 59. D. 

 Enkele bijwoorden worden ook gevormd door eenvoudige achtervoeging van 

 na: ivöha-na ini nai, pidu nai, het midden ervan (nam. van den duur) is zes 

 of zeven dagen (gemiddeld duurt het zes of zeven dagen, 10.29, daarentegen 

 met sa: sa-kura-kura-na, op zijn minst, op zijn kortst; sa-toi-na, op zijn 

 langst, ibid.), èse-na sa-mpuru upa, op zijn hoogst veertien jaar (oud, 11.25, 

 van èse, dat oorspronkelijk een subst. moet geweest zijn, nu echter alleen 

 als bijwoord, vgl. § 265, en voorzetsel, vgl. § 274, in gebruik is). Voorts 

 zijn hiertoe te brengen: lampuu-mpuu-na, ten eerste (van lampuu-mpuu, als 

 subst., begin) ; duwa (ori) kai-na, ten tweede, enz. 

 § 268. Omtrent de bijwoorden is nog op te merken : 



A. De bijv/oorden, welke gewoonlijk in samenstelling voorkomen met 

 verbale woorden, worden gewoonlijk ook in samenstelling gebracht met 

 woorden als: bakai, sabune, enz., zoo een eigenlijk subst. als subject optreedt : 

 bakai mena-ku sdhe-mu ede, waar zijn uwe buffels allemaal? (50.7), bakai 

 wdli-ku duwa mbuwa, waar zijn nog twee stuks? (58.55). 



B. Als een volledig persoonlijk, aanwijzend of een vragend voornw. als 

 subject optreedt, gevolgd door het subst. met ndai of een ander deelwoordelijk 

 praedicaat of wel door een eigenlijk subst., dan worden de bijwoorden mena, 

 mpa (zoo dit het verbum bepaalt) mpowa, ntene, pala, pöda-póda, udja,wdlien 

 waü (wellicht ook nog andere, vgl. boven § 265 onder ngau-na) tusschen 

 het subject en het praedicaat geplaatst (ede-ra en ede mpara in de beteekenis 

 van «daarop" hebben evenwel deze constructie niet, daarentegen wordt ba bau 

 dikwijls op dezelfde wijze als au behandeld, een voorbeeld vindt men onder 

 udja § 265). Voorb. ro bune santika ada ra kau nggömi mena ndai 



maparenta-na ro mandede wdli sa-mena-na nlau ro wdra nggömi mena 



mantau, en wat (mijne) onderdanen betreft, gij zult ze allen beheerschen, 



zoo ook (mijne) kostbaarheden gij zult alles bezitten (48.21 en 22); 



ede-i mena manljewi raso, dit is geheel en al zeer rein (94.25); ede mena 



