BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 399 



eigenlijke intransitieve werkwoorden, als lao, gaan; mai, komen, enz. Wel 

 daarentegen na de kwalificalieve, bijv. na-mpinga-ku pala, bij is doof ! (17.12); 

 na-ringu pöda-ku pala, hij is werkelijk gek ! (42.57) ; na-bini taho-ku dipi, de 

 mat was goed (geheel) vol (69.4, vgl. 71,35); na-bini-ku doü, »de menschen 

 waren vol in iets" (het was vol met menschen, 46.7); ndede-ku, het is aldus 

 (15.15); na-mpoi-ku, het is op (69.8); ook zegt men: na-tjowa-ku, hij liegt 

 (dus eigenlijk: hij is leugenachtig, (58.9). Ook kan ku gebezigd worden na 

 woorden als: lowa, kunnen; disa, durven; enz,, bijv. na-lowa wdli-ku kantjèko, 

 gij kunt het wederom krommaken (85.51, vgl. ibid. reg. 55); mu-disa-ku 

 mpa pala (stopwoord) peso, gij durft er maar van afwijken (86.34). Nooit 

 kan ku evenwel na wdra (zijn) geplaatst worden; ofschoon dit woord anders 

 dikwijls gelijk de kwalificatieven behandeld wordt, ook niet na watt (niet). 



Dezezelfde woorden kunnen ook gebezigd worden, alleen tot nadruk, na 

 de pers. voornw., zoo deze als subject optreden (anders is alleen ra gebruikelijk), 

 in hetzelfde geval na de aanwijzende voornw., (aan sommige verbindingen, 

 als: ede-ra, ede mpara, ede-du, heeft het spraakgebruik eene bijzondere beteekenis 

 gegeven), na de vragende voornw., alsook na die adverbia, welke steeds als 

 praedicaat optreden (bakai, bune enz.), meestal maakt het spraakgebruik hier 

 een verschil tusschen ku en de andere; zie bij de genoemde woorden. Te 

 vermelden is nog dat tegenwoordig, althans in de hoofdplaats, du en mpudu 

 gebruikelijker zijn dan ra en mpara. 



Da komt afzonderlijk voor alleen in: wati-da, gelijk wati-du. 



Du. A. Het woord heeft nog beteekenis in wati-du, niet meer, waarvoor 

 wati-da eene deftiger uitdrukking is (vgl. 'Mak. taena-mo; Bug. dé-na, niet 

 meer), bijv. na-wdra-pu doü di ade rasa ro wati-du, zijn er nog menschen 

 in het land of niet meer? (74.42); ede-ra bonto wali kai-na, wati-du ngawa-na 

 ngdha, daarop dekte hij (de spijzen) weder toe en wilde niet meer eten 

 (45.19); ai ake wati-da wdra-na doü mangawa-mu horu, thans is er niemand 

 meer, die u wil helpen (88.14. v. o.). In dit geval blijft du (da) ook daar, 

 waar eene substantief-constructie vereischt wordt: na-nggdhi-ku ba ade-na 

 wati-da ntjai mori kai-na, zij zouden (anders) bij zich zelven zeggen, dat er 

 geen weg (middel) tot leven meer is (12.6 — 5. v. o.); na-iyu-ku wati pöda-du 

 wdra gendi mada-na sa-bae, hij voelde, dat zijne eene wenkbrauw er werkelijk 

 niet meer was (49.50); saraka wati-du (57.41). Evenwel wordt deze uit- 

 drukking ook dikwijls zoo gebezigd, dat du (da) volstrekt geen beteekenis 

 meer heeft, bijv. au rawi ita ruma-ku lao simi rero kai-ta di ade kola ake 

 wati-du runtju waü-ta djuba, wat hebt gij toch in dien vijver overal te duiken, 

 zonder eerst uw tabbaard uitgetrokken te hebben/' (53.26. 



B. Het verricht de functie van nadrukswijzer na de finiete vormen van elk 

 soort van werkwoord in den indicatief en na andere woorden, als boven vermeld is. 



E. Zonder eigen beteekenis, gebezigd om nadruk te geven aan subst. in 

 den vocatief, vgl. § 189. 



