404 ËIMANEÈSCHE SPRAAKKUNST. 



C. Voorts wordt ra gebezigd als nadrukswijzer na de deelwoordelijke 

 vormen van elk soort van werkwoord (du, enz. kunnen hier niet gebruikt 

 worden) : doü mabade-ra malaho ro maiha, iemand, die het goede en kwade 

 kent (11.50); marai warawito-ra, her- en derwaarts vluchtende (83.26). 



D. Ten slotte dient ra nog uitsluitend als nadrukswijzer na de praepositie 

 saraka. 



Sa, in de spreektaal soms tot s verkort, wordt: 



A. Het meest gebezigd na de finiete vormen van elk soort van werkwoord 

 in den indicatief, zoo de zin begint met nggdra, indien. Ook elk als werkwoord 

 fungeerend subst., enz. moet dan sa (sara of si) aannemen. Ook sa alleen 

 na het woord heeft dezelfde beteekenis : mu-rumpa-sa, als gij aanvalt (12.6 

 en 5. v. o.); na-mambe-sa eli-na, als hun geluid zwak is (ibidem, reg. 4 v. o.), 

 vgl. voorts de teksten passim. Eene enkele maal kunnen wij het door »of" 

 weergeven (vgl. het Mal. kalau) : daro-pu wdra-sa malani-tani, voel eens rond, 

 of er iets zwaars is! (34.24). Zie voorts pai-sa en sara-sa, § 284. (Vgl. 

 Bulusch sa, indien). 



B. Voorts bezigt men sa om nog meer nadruk op een vooropgeplaalst subject 

 of ook op eene vooropgeplaatste bepaling te leggen, bijv. asa-na-sa na-turu 

 rase, wat zijn mond betreft, die eet maar alles (96.4) ; rawi-na-sa na-mbai, 

 hunne daden zijn stinkend (96.29); enz. Voor een vooropgeplaalst subst. 

 zou men nu ook nog nggdra kunnen zetten, vgl. § 284, men bezigt evenwel 

 ook sa, waar nggdra niet zou kunnen gebruikt worden, bijv. dei maradaawdra-sa 

 na-waü mpdra wdra, uit dat, wal niet bestaan heeft, is het aanwezig (97.11); 

 ba waü-mu bora-sa, enz., dewijl gij aanzienlijk geworden zijt, enz. (98.21). 

 Vgl. ook malai-na-sa § 280. 



C. Ten slotte bezigt men sa in tegenstelling van na in de uitdrukkingen 

 nai-sa, morgen; didi-sa, overmorgen, vgl. § 211. Na deze woorden wordt 

 sa meestal tot s verkort. 



Sara, uit sa en ra is geheel en al gelijk sa: na-mai sara ranggasasa, als 

 de reuzen komen (67.1 — 2); malaho sara na-waü mpara taru-tehe, het goede 

 nu is slecht geworden (99.14); nai sara — nai-sa (doch zelden gebezigd). 

 Bij het onder sa sub B. genoemde gebruik, treft men (in gedichten) wel sa 

 en sara tegelijk aan: ra-nggdhi-na-sa sara (99.7); parada sara-sa (100.26). 



Si is: 



A. Geheel en al gelijk sa: na-lampa-si di sori, als hij door eene rivier ging, 

 enz. (42.35); nai- si = nai-sa. Het is in de tegenwoordige spreektaal nog 

 gebruikelijker dan sa. 



B. Ook kan si gelijk tji zijn: ba bau-si=ba bau-tji (bijv. 32.13 en 14). 

 Ti komt zelden voor. Men treft het aan in sela-li = sela-tji = sela-du, 



alsook in de in § 238 besproken uitdrukking, alwaar men ook nli zegt. 

 (Te vergelijken zijn wel la en te, die in hel Kölosch den rol vervullen vanBim. 

 ra en du: wail-ta = waü-ra ; apa-te = au-du). 



