406 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



lang ziek ? (59.24) ; sake pasaka nggomi-ro, zijn het uwe eigen geërfde buffels ? 

 (30.11); na-waü-ra tjumpu doü di ade rasa-ro, zijn de menschen van het 

 land «ten einde" (zijn er geen menschen meer in het land? 74.15). Het 

 kan evenwel ook meer midden in den zin komen te staan; bijv. in uitdrukkingen 

 als: vodra palu gevolgd door een verbaal subst. of een vorm met ndai, zal 

 men ro na palu plaatsen en niet achter het volgende, wat eigenlijk in plaats 

 van een nevenzin staat, zoo ook waar het verbale subst. van het perf. in 

 plaats van een finieten vorm staat: waü-du handeu-mu-ro dri-mu alta-n ede, 

 hebt gij uw broertje daarstraks gebaad? (35.8, vgl. 72.11). Zoo het na de 

 finiete vormen van een werkwoord in den indicatief komt te staan, wordt 

 geen andere nadrukswijzer gebezigd, bijv. mu-kapöro-ro, zijt gij boos ? (bijv. 

 27.26, vgl. 28.29, 30.19 enz.). De nadrukswijzer voor den conjunctief kan 

 echter blijven, vgl. § 233, zoo ook pu, in de beteekenis van: nog; eigenlijk 

 ontstaan, door de verbinding dezer woordjes met ro, wederom woorden als 

 kada, enz. (zie de vorige §), in de teksten heb ik ze evenwel op dezelfde 

 wijze geschreven als bijv. sa en pu na een woord te zamen komende, vgl. 

 de vorige § sub pu. Wanneer een zin met wati of wali-pu begint, hangt 

 de plaats van ro af van den meerderen of minderen nadruk, dien men op 

 deze woorden leggen wil : wati nfene-pu-ro rodjo angi-mu labo rahi-mu, zijt 

 gij nog maar niet met uwen man verzoend? (73.4); wati neè-mu weli sdhe-ro, 

 wilt gij geen buffels koopen? (29.3 — 4); staan de volledige pers. voornw. of 

 de aanwijzende als subject voorop, dan wordt ro aan deze gehecht, het eenige 

 voorbeeld in de teksten is op 97.8, waar ro tegelijk met tji voorkomt. 

 Overigens is het gebruik van ro in vragen niet noodzakelijk. 



VOORZETSELS. 



§ 272. De eenlettergrepige woordjes ba, di, sa en tja komen alleen als voorzetsels 

 voor en kunnen ook voor de tegenwoordige taal als oorspronkelijke voorzetsels 

 beschouwd worden, d. w. z. hunne beteekenis kan niet teruggebracht worden 

 tot eene vatbare naamwoordelijke of werkwoordelij ke (daargelaten dat zij 

 allereerst wel pronomina zullen geweest zijn). In hetzelfde geval verkeert 

 waarschijnlijk ook het tweelettergrepige watu. 



Ba. 



A. Ba wordt in de eerste plaats gebezigd tot uitdrukking van den genitief 

 en van den agens der transitieve verbale vormen, vgl. •§ 187, 188 en § 65, 

 79, 111, 228 en 254. Hier is nog alleen op te merken, dat het ook na 

 intransitieven ons »door" kan beteekenen : mu-made-ra ba nahu, gij zult door 

 mij sterven (65.42); mbari ba bembe, dronken van of door katjoeboeng (47.17); 

 bint ba arupiya, vol met guldens (24.33). 



