BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 409 



men wel bij de overeenkomst in klank van dei met di, de, deze woorden 

 eindelijk als geheel synoniem zijn gaan beschouwen. 



Tja, »naar", alleen in samenstelling met enkele woorden, vgl. § 263. 

 Het Kölosch heeft ha : ha-rowa = Bim. tja-awa, naar beneden. Het schijnt 

 oorspronkelijk één met sa te zijn. 



Sa. Als zelfstandig voorzetsel komt sa voor in de beteekenis van »tot, 

 tot aan": dei tampuu-na sa tjumpu-kai-na, van het begin tot het einde (12.21) ; 

 wati-du wdra romo midi ro sana ro taho ade-na sa bala ai ede, hij was 

 onrustig en ongedurig tot aan het aanbreken van den dag (56.7); köne sa 

 umu kiyama ngupa-na, al zoekt hij tot den tijd van de opstanding (55.31, 

 vgl. ibid. reg. 18 waar saraka gebezigd is). Overigens komt sa slechts in 

 samenstelling voor en wel: 



A. Met ablatief-beteekenis in: sambia, des avonds (aimambia, avond), bijv, 

 wura malarowa sambia, de maan, welke des avonds schijnt (108.15) en vooral 

 gebezigd in : nai-s sambia, morgenavond, nddra-s sambia, aanstaanden avond, 

 enz., alsook in sangadi, des nachts (ai mangadi, nacht) in nai-s sangadi, enz., 

 welke woorden ook na subst. kunnen voorkomen, bijv. amba sambia, markt 

 bij avond, avondmarkt, röko sangadi, feest bij nacht, nachtelijk feest. Vgl. 

 het Bat. si-borngin, alsook het Mal. samalam. Het gebruik van sa in deze 

 beteekenis is verouderd en voor de tegenwoordige taal zijn sambia en sangadi 

 dan ook als zelfstandige woorden te beschouwen. Nog moet sa in die 

 beteekenis voorkomen in : sa-doü-na, vgl. § 264, hoewel de Bimaneezen thans 

 aan dit sa de beteekenis van één geven. 



B. Voornamelijk wordt sa gebezigd bij de vorming van de, ook in de 

 verwante talen gebruikelijke, adverbiale uitdrukkingen als: sa-kura-kiira-na, 

 op zijn minst (bijv. 10.29); sa-mböto-mböto-na, op zijn meest (bijv. 15.12); 

 sa-ntoi-na, op zijn langst (bijv. 10.29); sa-ntoi-ntoi-na, bij al den duur ervan, 

 altijd (bijv. 6.14. v. o.) en met de ontkenning bij het werkwoord «nooit" 

 (bijv. 56.29); sa-ntoi-ntoi duniya, zoolang de wereld duurt (16.19) ; sa-ndru-ndru 

 ntjai, bij de geheele lengte van den weg, den geheelen weg over (62.5, ook 

 sa-ndru ntjai,, bijv. 54.15); sa-dondo ntanda, naar de lengte van zien, zoover 

 men zien kan (95.4); masatenggo-tenggo (vgl. § 60) dj ara ede rai-na, hij 

 spoedde zich volgens (of: met) alle kracht van het paard (26.9); na-hera 

 ade-na masanae-nae hera, hij verwonderde zich met al de grootte der 

 verwondering, hij verwonderde zich ten zeerste (61.12 — 13); sa-pöda-pöda 

 (9.2 en 7) of sa-póda-poda-na (bijv. 64.14); volgens het waarzijn (ervan), 

 naar (of: in) waarheid; sa-waü-waü, naar vermogen, zooveel mogelijk. De 

 beteekenis van sa in deze uitdrukkingen kan naar het woord, waarmede 

 het verbonden is, verschillend opgevat worden, gelijk in de verschillende 

 talen ook verschillende praeposiiies voor dergelijke uitdrukkingen gebezigd 

 worden. In sa-mböto-mboto-na, enz. laat zich sa verklaren als »tot", vgl. 

 het Lat. ad entremum, het Duitsche zum höchsten; in sa-poda-pöda-na, 



