BIMANEESGHE SPRAAKKUNST. 427 



kan weergegeven worden door taho-taho gevolgd door een eigenlijk of verbaal 

 subst., meestal evenwel door kombi-kombi (vgl. § 265). 

 § 281. Kapo en indo kapo worden aan het begin van hoofdzinnen gebezigd, zij zijn, wat 

 het gebruik betreft, te vergelijken met het Mal. ada-pun, wij kunnen ze 

 door «voorts, nu", enz. weergeven: kapo öne-na ba kidi ede ndai makapadja-ta 

 hidi di rade, het nut nu van het staan is : dat het voor ons de plaats in het 

 graf ruim maakt (11.38); indo kapo sjarat imdn ede sampuru ori, de voor- 

 schriften nu van den iman zijn tienderlei (9.24. v. o.) ; di ai wakatu ede 

 na-bini-ku doü manggeè ada labo ruma-ta, wdra dja ruma-t bitjdra wdra dja 

 tuwa kali, indo kapo tuwa kali ede na-waü-ra bura mena djenggo-na, enz., 

 op dien tijd waren de lieden in grooten getale aanwezig om hunne opwachting 

 bij den vorst te maken, ook de rijksbestierder en ook de opperpriester waren 

 aanwezig, de opperpriester nu had een geheel witten baard, enz. (46.7 — 8); 

 nggdhi-na: indo kapo la Kasipdhu maulu-n ede na-waü-ra ndadi sangadji, zij 

 zeiden: die K. van vroeger is vorst geworden; enz. (63.22—23); uit den 

 aard der zaak volgt op deze woorden gewoonlijk een subst. of voornw., hetzij 

 als subject, hetzij buiten het eigenlijke zinsverband vooropgeplaatst (vgl. ook 

 § 106), noodzakelijk is dit evenwel niet: indo kapo na-nggdhi-ku ba nabi-ta, 

 voorts zegt onze profeet (97.35); kapo nggdra mu-neè sara bade, enz., en 

 indien gij nu wilt weten, enz. (97.33). 



Somtijds wordt kapo of indo kapo wel na eene voorafgaande conditioneele 

 zinsnede gebezigd: nggdra wati sara ndede-na, lai-na tangdra kai mani, kapo 

 wati wddjib-na ndeu, indien het niet zoodanig is, dan wordt het niet semen 

 genoemd, dan is men niet verplicht te baden (10.23 — 24); (indien onder- 

 hoorigen van een dorpshoofd twist hebben), indo kapo na-raho kangampu siya 

 mantjdra ede, dan vrage hij, die ongelijk heeft, vergiffenis (15.10). 



Kapo wordt ook dikwijls voor ai ake of maai ake ter versterking gezet, 

 vgl. het Mal. akan sekarang (bijv. 18.24, 36.14, 47.20, enz.). 



Ook wordt kapo voor de aanw. voornw. ake en ede geplaatst, welke dan 

 adverbiaal in den zin van «derhalve" gebezigd worden: nde pala satoi wati 



wdra marakani nahu ake , kapo ake lao nggeè ada weya-pu nahu, 



maar ik heb geen gereedschap, geef derhalve daarvan bericht voor 



mij (aan den prins, 21.8. v. o.) ; kombi wdra lalehe rasa ro dana-ta, 



kapo de taho-ra ta-lao kada rai aka uma-ta, wellicht heeft eene ramp ons land 



getroffen, laat ons daarom naar huis ijlen" (20.11 — 12); wdra pöda 



hadjal ndai-ku ake, kapo de kasi kai-pu ade, enz., ik heb werkelijk iets noodig, 

 heb derhalve medelijden met (mij), enz. (40.10—11). Zoo men niet in den 

 imperatief spreekt, treedt kapo ede (ake) als praedicaat op: nggdra na-ndede 

 sara, ntjdra waü ndai-mu, udi-ro-mudi, kapo de raa-tarima-na, enz., indien 

 het aldus is, zijt gij zelve stellig de schuldige, leguaan, derhalve moet men 

 er in berusten, enz. (21.10). Ook schijnt kapo alleen, wel eens voor kapo 

 ede gebezigd te worden, zie 40.34. 



