428 BÏMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



Aanm. Kapo is ook in het Balineesch gebruikelijk. Het kan zeer wel samengesteld zijn uit 

 ka =. aha en po = pu (vgl. Mal. pun), vergelijk liet Bulusche kampe, daargelaten dat dit 

 laatste alleen als bijwoord of nadrukswijzer optreedt. Evenwel is het, ook voor het Bim., 

 nu als een afzonderlijk woord te beschouwen en valt het accent op de gewone wijze op de 

 voorlaatste lettergreep. Of indo in indo kapo het zelfde woord is als het in § 266 besprokene 

 indo »niet", kan ik niet beslissen, indien dit het geval is, moet indo kapo wel in vorming 

 gelijk ada-pun zijn. 



Nira-pu (vgl. § 285) wordt vooraan in een zin gebezigd op dezelfde wijze 

 en met dezelfde beteekenis als kapo. Voorb. nira-pu umu-na sa-kura-kura-na 

 sa-mbia ai, sa-bala ai, de leeftijd (duur) ervan is minstens één avond en één 

 ochtend (10.28); nira-pu kiyu ede na-lösa sambanta dja-ra di sa-buwa lewi, 

 de haai nu ging ook uit (het waler en ging) uitgestrekt liggen in een tuin 

 (71.9); nira-pu ndai qiblat-na masa-ngganga ro salaka, hun qiblat nu is goud 

 en zilver (98.5). 



Tusschen twee zinsneden drukt nira-pu eene tegenstelling uit: nira-pu di 



ai ndadi-ta sangadji wati wdra raka-ta ana, nira-pu waü-du raka-la 



ntjöki ro kasipdhu, ampo na-wdra ana, ten tijde nu, dat wij vorst waren, 



hebben wij geen kinderen gekregen, maar nu, nadat wij tot ellende 



en armoede geraakt zijn, is er een kind (62.23 en 24); (wij dachten, dat 

 geen dier u kon weerstaan), nira-pu ai ake kóne-pu mbeè-mbeè nee mawaü-mu 

 aka ro kampula nggömi, maar nu kan zelfs een dier als een bok u bedriegen 

 (58.8) ; rawi doü mpa mandai èda weya-mu ntjdra-na, nira-pu rawi ndai-mu-sa 

 mantjdra wali pala èda-na, het verkeerde, wat door anderen verricht wordt, 

 slechts ziet gij, maar uw eigen verkeerde daden ziet »hij" (voor gij) niet 

 (86.16—17). Soms is de tegenstelling echter zeer zwak: fuu-na paramata 

 mabura, nira-pu sanga-na paramata makala, de stam is van wit edelgesteente, 

 de takken echter (of: nu) van rood edelgesteente (91.25 — 26). 

 § 282. Als oorzakelijke voegwoorden worden gebezigd: 



Mai ka-ra ndede-n (voor mai kai-ra ndede-n (of — ndede-n ede), lelt. dat, 

 waardoor het zoo zijn ervan komt; dat waardoor het zoo is, vandaar »want", 

 vgl. § 137, ook kan het wel door «omdat, dewijl" worden weergegeven, 

 waarbij dan de voorafgaande zinsnede als hoofdzin te vertalen is. Voorb. 

 wali wddjib-na ndeu wilddat, mai ka-ra ndede-na na-batu angi labo, enz,, men 

 is niet verplicht het wiladal-bad te nemen, want (dewijl) dit behoort tot, 

 enz. (10.34); ai-na-ra sambele wali sdhe, mai ka-ra ndede-n na-deni mpara 

 rawi ro lao-ta ake, slacht geen buffels meer, want ons werk op het veld is 

 nabij (29.23) ; ku-waü-du tjempe kai wuwa hadju ba lamada, mai ka-ra 

 ndede-n ana döho-mu na-nangi nee weli wuwa hadju, ik heb ze verruild voor 

 vruchten, omdat uwe kinderen weenden, daar zij die vruchten wilden koopen 

 (24.26); mu-made-ra hade ba nahu, binala luwa, mai ka-ra ndede-n mu-waü-ra 

 karingu nami döho, gij zult sterven, door ons gedood, oud beest, dewijl gij 

 ons bedrogen hebt (41.15 — 16); nggdra na-ndede-sa, lai-na ana ita, mai ka-ra 

 ndede-na koha tuta duvoa mbuwa ede na-waü-ra bura honggo-na, als hel zoo 



