op hem afgleden en hem geen wond toebrachten (!). Met groote gramschap rustte k 
zich de Raden ten strijde. ‘Als eenig wapen had hij den stok met ijzeren punt, 
de zegen-aanbrengende reliquie van Padjadjaran, welke hem overal vergezelde. Dien 
stok hief hij op, liet hem trillen in de hand en sloeg er rap en onversaagd meê 
op los, zoodat de vereenigde pradjoerit's en kadjineman’s ontzet waren over dien 
stormenden aanval. Hij was als de Woede in persoon, wien het hongert naar men- 
schenvleesch (?). / 
Hij sloeg zich heen door pradjoerit en kadjineman en velen er van werden 
gedood; zelfs waren er, wier zijde gekloofd werd, zoodat er het darmnet uithing, 
en wier buik werd opgescheurd, zoodat er de ingewanden bij neêrhingen. Twee 
loerah’s kwamen te hulp, met name Sindoepati en Prawirajoeda, die op het gezicht 
van zoovele krijgsmakkers, die links en rechts gesneuveld nederlagen, in woede 
ontstoken, de lans ter hand namen. Deze twee vochten als Boeta's, die belust 
zijn op menschenvleesch, terwijl ze links en rechts een woest geschreeuw aanhieven 
en herhaaldelijk met de lans op den schaker aanvielen. 
Raden Kamandaka weerde eenvoudig de speerworpen af en week niet van 
de plaats. Daarop hieuw hij weêr met zijn stok op hen in en de lansen van de 
beide strijders werden afgehouwen als patjing en vielen in stukken ter aarde. 
Daarop trokken ze de tjoeriga, gingen daarmeê rechtstreeks op den Raden 
los, doch Kamandaka greep de beide hoofden en bonsde die tegen elkaâr, tot ze 
verbrijzeld werden en de hersenen er uitspatteden. Beiden stierven. Het volk 
maakte zich uit de voeten en er bleef geen kadjineman over. Het was vreeselijk 
om aan te zien, die krijgswoede van den schaker. In vliegende vaart rende hij de 
gelederen te gemoet, sloeg ze. uiteen en deed ze het veld ru‘men. 
De fakkels waren uitgegaan. De vluchtelingen liepen tegen elkander in; 
alle mantri’s en boepati’s liepen door elkaar en de schoonzoons van den Vorst 
zaten in benauwdheid. Het was stikdonker; men wist niet, waarheen zich te 
wenden, en zoo rende de een tegen den ander. 
Raden Kamandaka was reeds buiten; het ruischen van het water volgende, 
moest hij reeds buiten den kraton zijn en daar was niemand, die hem had op- 
gemerkt. Binnen de bèntèng liep men, zonder ophouden, door elkaâr, evenals 
rijst, die op een wan wordt rondgeschud. Velen waren gewond; ’twas een ge- 
vecht van vriend tegen vriend; men beukte elkaar met de vuist; men schopte 
elkaâr en die tegen den grond lag, kreeg een man op zich, die hem bond, omdat 
deze hem voor den schaker (dief) hield, en werd zoo voortgesleurd en naar buiten 
gebracht, naar de buiten-paséban. De poenggawa'’s lieten aan de huizen obor's 
opvragen, die hun werden verschaft. In een oogwenk waren ze aangestoken en 
(1) Nadat dit geconstateerd is, voegt de dichter er met epische breedheid aan toe; tazana moatamt. 
(2) Aldus vertaal ik de beide strofen: 
hr sangngalodra 
galak amongsa djalmi. 

f 
