m 



veel. 's Morgens, toen ik naar Soembawa wilde vertrekken , waren er geen koelies te 

 vinden. De menschen sloten zich in de huizen op, of liepen het veld in. Op nieuw 

 moest ik, geholpen door den Poergawa, aan het pressen, waardoor het eerst om zeven uur 

 mogelijk werd om op reis te gaan. De wederspannigheid der menschen van Lopokh schijn t, 

 zooals ik naderhand gehoord en hegrepen heb, daarin gelegen te zijn, dat zij meest pande- 

 lingen van Dea Sahena zijn, die met den Sultan in onmin is. Zij weigeren aan de bevelen van 

 den Sultan te gehoorzamen. 



Van daar waarschijnlijk ook de twee kampongs-hoofden, één voor den Sultan en één voor 

 Dea Sahena. Onverantwoordelijk echter bleef het, dat er van Soembawa geene bevelen ge- 

 geven waren. De zaak is op Soembawa zeer goed bekend , en het dorp is daarvoor reeds 

 driemaal beboet. Ook wist men sints drie dagen, dat ik aan zou komen. In weerwil 

 hiervan waren er toch geene bevelen gegeven, om een nachtkwartier voor mij in te rigten 

 en de noodige hulp te verschaffen. In allerijl hadden de menschen een huis half leeg ge- 

 maakt, en eenige matten en kussens op den grond gelegd. Zoo gemakkelijk als ik anders 

 ben, kon ik het toch niet van mijn hart verkrijgen, om op deze vermufte en stinkende 

 kussens te gaan slapen. Hierover rezen eenige twisten. Nu weigerde men mij ook het eten, 

 ja zelfs eenige kokosnoten, ofschoon ik herhaaldelijk liet zeggen, dat ik alles zou betalen. 

 Goede raad was duur. Er waren twee kampongs - hoofden, van welken er echter geen 

 benoemd of erkend was, zoodat zij bij het volk geen gehoor vonden, en er geene toebe- 

 reidselen werden gemaakt. De boete van 80 realen, die later aan de kampong werd op- 

 gelegd, en die de Sultan zich toeëigende, hielp mij natuurlijk niets. — De weg tot Soemba- 

 wa is niet zoo aangenaam, als die van Ampang naar Lopokh. Eerst op de hoogte van 

 de hoofdplaats zelve krijgt men weder een vrolijk en schoon gezigt over het dal, het ge- 

 bergte en de reede. Ik kwam den 21 sten des voormiddags op de hoofdplaats Soembawa aan. 

 Er was een huis voor mij in gereedheid gebragt; echter was er niemand van wege den 

 Sultan of de rijksgrooten, om mij te ontvangen en mij den gebruikelijken welkomsgroet 

 te brengen, dan één man van den laagsten rang, hetwelk daar te lande eene dadelijke 

 beleediging is. Ik bleef hier tot den 26sten, doortrok de omsfreken, het nabijgelegen 

 heuvelachtige land, het dal, waarin Soembawa zeer schoon gelegen is, en de kust langs 

 de reede, die zoowat een halfuur van de kampong verwijderd ligt. Ik schreef eenige brie- 

 ven en zond die, met de verzamelde zaden voor den tuin te Buitenzorg , naar Java, 

 daar er zich juist eene scheepsgelegenheid voordeed. 



Gedurende al den tijd, dien ik te Soembaioa doorbragt, bleef de onbeleefdheid van den 

 Sultan altijd dezelfde. Den 22sten werd de aanbevelings-brief met de gebruikelijke plcgtig- 

 heid afgehaald. De eerewacht zag er veel armoediger, ellendiger en bonier uit, dan te 

 Bima. Zij was ook geheel te voet. Daarom maakte ik dadelijk mijne opwachting bij den 

 Sultan, en nam in het gesprek de gelegenheid te baat, om mij te beklagen over de weinige 

 ondersteuning, die mij op de hoofdplaats was te beurt gevallen. Hij zcide, dat het zijne 

 schuld en zijn wil niet geweest was, maar dat ik integendeel in alles had moeten wor- 

 den geholpen. 



Even als vroeger had ik de groolsle moeite, om levensmiddelen op te sporen. 



De Sultan is iemand van ongeveer 80 jaren en klein van gestalte, die niet veel zonder 



