28 



heer Beth raadde mij aan, om mij 's nachts Ie wapenen, daar het volk in Setelok, dat even- 

 als alle andere volksstammen aan de westkust reeds iets meer van de geaardheid der Balinezen 

 heeft, niet te vertrouwen was. 



Ik laadde daarom mijne geweren en pistolen en begaf mij ter ruste. Het schijnt echter, 

 dat men van buiten beloerd had, hoe ik mijne wapenen toerustte. Waarschijnlijk dacht 

 men, dat ik aanvallender wijze te werk wilde gaan, want men liep dadelijk naar den Da- 

 toe, en een half uur later kwam er eene boodschap, dat ik mij niet boos moest maken 

 en dat er koelies en paarden gereed stonden. Alles liep dus vreedzaam af. Te Setelok wonen 

 ook twee oude broeders van den Sultan van Soembawa; zij zijn daar als het ware verbannen, 

 en om hun slecht gedrag van den troon uitgesloten. Den 8den Augustus verliet ik vroeg- 

 tijdig Setelok en trok door het dal naar het zuiden. De weg loopt langs een groot moeras 

 van zoet water » Lebbo" genaamd, dat gevormd wordt door de opstopping van de beek van Setelok. 

 Het is geheel met waterplanten bedekt, en wordt door eene menigte van krokodillen 

 bewoond. Aan den oever leven duizenden en duizenden watervogels. Aan het beneden-einde 

 van het moeras, aan gene zijde van de rivier Taliwang , ligt eene kampong van dhnnaam 

 op een uur afstands van de zee, en tegenwoordig nog eene der grootste van het land. Het 

 hoofd der plaats laat zich Radja Dessa noemen. Hij is een oud en ziekelijk mensch, die 

 een' hadjie tot broeder heeft. Hierdoor en ook omdat zij vroeger van tijd tot tijd bezoek 

 hebben gehad, zijn de bewoners van Taliwang wat meer met de Europesche zeden bekend, 

 dan die van Setelok en Alias. Buitendien zijn de beide broeders en hun oom zeer verstan- 

 dige lieden, zoodat ik b. v. met den hadjie zeer gaarne omging. Dewijl de Radja Dessa 

 mij behulpzaam moest zijn om naar Soembawa terug te keeren, zocht ik hem gunstig voor 

 mij te stemmen. De brief van den Sultan deed weinig ter zake af, want de Radja Dessa, 

 die echter met den Sultan op eenen goeden voet is, verklaarde mij ronduit: met den Sultan 

 heb ik niets te maken, hij kan hier niets bevelen; met de bevelen van de Kompagnie is 

 het echter anders gelegen, — daaraan moet ik natuurlijk gehoorzamen, daar ik baar onder- 

 worpen ben, (di bawa tangan kompanie). Ik besloot daarom hem den brief van den Gou- 

 verneur-Generaal te laten lezen. De Radja wilde hem volstrekt officieel met de gebruikelij- 

 ke plegtigheid laten afhalen. Ik weigerde dit echter, daar ik volstrekt niet wilde dat de 

 Sultan zou denken, dat ik den Radja Dessa beschouwde als een' onafhankelijk vorst, 

 die niet onder zijne bevelen stond. Ik verklaarde daarom aan het hoofd, dat ik den brief 

 niet officieel over kon geven, daar ik hiertoe geen verlof had, maar dat ik daarentegen, 

 als een blijk van vertrouwen en uit achting voor mijnen gastvrijen waard, hem dezen wel wilde 

 laten lezen. Hiermede liet hij zich tevreden stellen, en de brief had zijne volle uitwerking, 

 hetwelk daarom nog te meer wenschelijk voor mij was, omdat ik zoo sterk de koorts kreeg, 

 dat ik mij te bed moest leggen. De hitte was ondragelijk , — eenmaal wees de thermometer 101 

 Fahrenheit in de schaduw. 



Ten einde zoo weinig tijd mogelijk te verliezen, en aan de lastige aanvallen van koorts in 

 eens een einde te maken, besloot ik tot eene arsenik-kuur, zooals zij in » Jahr's praktishcr 

 heilmittcllehre" beschreven wordt. 



Dit middel werkte bijzonder spoedig, zoodat op den lsten September de koorts reeds weg 

 bleef, ofschoon ik gedurende 5 dagen maar % grein arsenik gebruikte. Eene na-kuur van 



