31 



te baai terug wcnschte te koeren, en verzocht hem die voor den 15den of 16den in ge- 

 reedheid te doen brengen. Het heette, dat ik 4 dagen noodig zou hebben, ofschoon ik wel 

 vooruit begreep, dat ik het in minder tijd doen kon. Men had mij zulke slechte paar- 

 den gegeven, dat ik te voet zou hebben moeten gaan, waren er niet op den weg andere 

 paarden geprest, 's Middags overviel ons een hevig onweder, in weerwil waarvan ik den 

 logt toch voortzette tot bijna aan het hoofd van eene beek, bij welke ik onder cene uit- 

 stekende rots eene drooge plek vond, waar ik den nacht doorbragt. 



Den volgenden morgen vroeg bereikte ik de hoogste punt van den berg, ongeveer 8000 

 voeten hoog. In de rotsstukken bevonden zich zooveel ijzerdeelen, dat alle hoekmelingen 

 met het kompas onmogelijk werden. 



Nog denzelfden dag, den 12den, keerde ik weder van mijn uitstapje te Soemhawa terug, 

 waar mij niemand terugwachtte, en het den bewoners zeker onaangenaam voorkwam, dat 

 ik in zulk eenen korten tijd terug kon zijn. 



Ik had met het inpakken nu mijne handen vol. 



Den 13den maakte ik eene statige afscheids-visite aan den Sultan, welke ik hier, als eene 

 merkwaardige bijdrage tot de kennis van de menschen op Soemhawa, uitvoerig verhalen en 

 beschrijven zal. 



De Sultan zat met twee zijner rijksgrooten aan de tafel, en achter hem op den grond zat 

 een aantal manlries. Ik ving mijne rede aan den Sultan, (die zich niet, als die van 

 Bima en Dompo , broeder, maar mijnheer, liet noemen,) aan met de woorden: 



« Dat ik hem bedankje voor de ondersteuning, die hij mij in zijn land had doen geven," 

 en ging toen verder : 



«Echter ben ik in uw rijk niet zoo vriendelijk ontvangen als te Bima en te Dompo, en 

 » niet zoo broederlijk als op de laatste plaats, ofschoon ik het toch verwacht had, daar ik 

 )) met dringende aanbevelings-brieven van den Gouverneur-Generaal en van den Gouverneur 

 » van Celebes gekomen ben. Uwe broeders hebben mij zoo behandeld, als zulks in den 

 » brief verlangd werd. " (Hier haalde ik alles aan, waarover ik mij te beklagen had )," » Nu 

 » is liet echter mijn pligt en mijn gewoonte, om alles wat ik gezien en gehoord heb, aan 

 » mijnen heer en meester mede te deelen, en dus zal ik mij ook te Makassar en te Ba- 

 » tavia beklagen over de behandeling, die mij te Soemhawa ten deel gevallen is. Alleen 

 «zou ik ook wenschen te kunnen zeggen, waarom ik zoo behandeld ben geworden. Ik 

 « kan slechts twee redenen gissen." 



«Misschien meent gij het niet zoo opregt met ons, en zaagt gij niet gaarne dat ik uw 

 » land doorreisde. In dat geval ware het beter geweest mij zulks te zeggen , en ware ik 

 » niet tegen uwen wil in hel land gebleven, en had ik mij veel moeite en onaangenaam- 

 » heden bespaard. Of ik heb tegen u, uwe grooten en hoofden, of het volk, zonder het 

 5) te willen of te weten, iets gedaan, iemand beleedigd of in zijne regten verkort. In dit 

 » geval bid ik u om mij zulks te zeggen, ten einde ik hier in het bijzijn van uwe groo- 

 » ten om vergeving kan vragen, hetwelk ik gaarne doe, wanneer ik niet goed gehandeld 

 «heb. Maar, wanneer er later klagten over mij worden aangeheven, zal ik ze als leugens 

 » beschouwen." 



» En eindelijk, gij en de uwen waart te gierig, cm mij met die gastvrijheid te behan- 



