52 



» delen , die vroeger in het rijk van Soembawa te huis behoorde, en die mij overal vrijwil- 

 lig werd aangeboden , ja zelfs door uw eigen volk." 



De Sultan was verstomd: hij zag zijne rijksgrooten aan; hij wist niet wat te antwoorden. 

 Spoedig liet hij nog den 2den en vijfden rijksgroote, den Kalie bela en zoon (Dea Samade) 

 er bij halen, en overwoog toen met hen welk antwoord te geven. Eerst wilde hij zeggen 

 (zooals naderhand verteld werd,) dat men nog onbeschaafd op Soembawa was, en niet 

 wist hoe Europeanen behandeld moesten worden. Dea Samade merkte echter aan, dat ik de- 

 ze verontschuldiging reeds krachteloos had gemaakt, daar men vroeger en altijd zeer goed 

 geweten had, hoe men met Europeanen moest omgaan, ja, dat de menschen in het ge- 

 bergte het zelfs wisten, hoeveel meer dan de Sultan en de rijksgrooten, die dikwijls gezanten 

 van het Gouvernement ontvangen hadden, dikwijls Europeanen zien en onlangs nog zes 

 maanden op Makasser hadden doorgebragt. De Sultan vond, dat het eene ongemakkelijke 

 geschiedenis was, en te meer, omdat die mijnheer gelijk had. » Hoe kon ik zoo dom zijn, 

 )> om dien heer zoo te behandelen ?". . . . Eindelijk zeide de Kalie Bela, een oude vos : » Het is 

 » het best, Dewa," (zoo wordt de Sultan door de zijnen betiteld,) »dat men aan dien heer 

 » zegt, dat gij nog jong en onervaren zijt, en niet altijd weet, hoe gij u te gedragen hebt." 



Dea Samade hield nu de beantwoordingsrede. 



» Ja, gij hebt gelijk; wij hebben u niet behandeld, zoo als het behoort. De Sultan 

 » heeft mij opgedragen, om u uit zijnen naam en dien der rijksgrooten om vergeving te 

 «vragen. Vooral verzoeken wij, om onze schande niet bekend te maken op Makassar en 

 » te Batavia. Wij willen u daarvoor eeuwig dankbaar zijn, en ons gaarne eenige opoffe- 

 » ringen gelroosten ; draag echter niet tot ons ongeluk bij." 



Ik antwoordde hierop : 



» Dat ik mijnen heer en meester voor geen geld in de wereld zou willen voorliegen, of 

 » hem de waarheid verzwijgen, en dat ik dus bij mijn besluit bleef om alles getrouw te vcr- 

 » halen. Wat de verschooning betrof, die kon ik niet geven. De Sultan was heer en 

 «meester in zijn land, en, zoo als hij mij ontving, moest ik het mij laten welgevallen. 

 » Wanneer iemand den Sultan vergeven kon, dan was het het Gouvernement, dat mij ge- 

 zonden had. Wanneer dat vergaf, zou alles vergeten en vergeven zijn." En daarmede 

 was de statige afscheids-visite afgeloopen, en ging ik weg, nadat ik nogmaals dringend om 

 goede praauwen voor de reis binnen door had verzocht. 



In het weggaan drukte de Sultan mij nog de hand, hield mij terug en herhaalde in 

 goed Maleisen ongeveer hetgene Dea Samade had gezegd. Vroeger had hij hardnekkig be- 

 weerd, dat hij geen Maleisch kon. 



Het geschenk, dat hij mij geven wilde, namelijk een paard, meende ik af te moeten 

 wijzen. 



Den Uden zond ik den heer Beth naar het strand, om naar de beloofde praauwen te 

 zien. Hij kwam terug met de tijding, dat er niets te zien was. De praauw, die voor mij 

 bestemd was, lag lek op het strand, enz. Ik beklaagde mij ernslig bij den Dea Samade, 

 en ging toen naar den Bandar, den Hadjie Abd.oel Mar as , dien ik verzocht mij praauwen te 



