43 



man van cc. 70 jaar (dan eenszeide hij zich ouder, dan eens jonger), van eene reusachtige ge- 

 stalte, nog zeer vaardig, werkzaam en vrolijk. Hij bemint vrolijke gesprekken, en legt daarbij 

 meestal eenigen geest aan den dag, waarvan hij dan ook niet dadelijk kan afstappen. Bij de 

 werkzaamheden is hij onvermoeid en spreidt overal de noodige énergie ten toon, terwijl hij 

 een volkomen en buitengemeen diplomaat moet zijn. Zeker is hij van het geheele land de 

 man , die het Gouvernement het opregtste toegedaan is. Dit heeft hij gedurende zijn geheele 

 leven bewezen. Het bezoek van den Gouverneur maakte hem bovendien gelukkig en enthu- 

 siast. Hij informeerde zich zeer naar den toestand van Europa, de gewoonten en uitvin- 

 dingen , — en toonde in zijne vragen een gezond oordeel, en in zijne antwoorden eenen door- 

 dringenden geest en eene snelle bevatting. Bij feestelijke gelegenheden liet hij een zwaard 

 met zich mededragen, dat Speelman eens aan een' zijner voorouders voor trouwe diensten had 

 gegeven. Natuurlijk is dat zwaard een familie-heiligdom geworden, en zou, voor welke som- 

 men ook, nooit verkocht worden. De eenige vrouw van den Toemie Lalang , met wie hij 

 reeds sedert 80 jaren leeft, is haar' man in invloed in het land, in vaardigheid en in 

 gezondheid in het geheel niet, — in doorzigt en in geest slechts weinig ten achteren. — Het is 

 jammer, dat er van de zijde van het Gouvernement niet een jong mensch wordt aangemoe- 

 digd , om zich met de studie van de Bocginesche taal, literatuur en geschiedenis bezig te 

 houden, en de politieke en maatschappelijke, haast middeleeuwsche, instellingen te leeren 

 kennen; — over welke zaken ik mij hier niet uitlaat, daar men zulke ingewikkelde verhoudingen 

 niet inden tijd van 13 dagen leert kennen, en men dikwijls met gebrekkige, altijd met on- 

 volledige opgaven te berde komt, wanneer men op de haast stéréotyp geworden verhalen en 

 verklaringen bouwt. Alleen het wetenschappelijk gewigt van de Boeginesche taal en letter- 

 kunde zou zulk eene zending verdienen ; nog meer echter het standpunt , waarop dit volk in 

 den Indischen Archipel staat, —zij ne verhouding tot het Gouvernement, en zijn magt en zijn han- 

 del. Later zouden de diensten , die zoo iemand kon bewijzen , de onkosten rijkelijk vergoeden , 

 welke eene langere ondersteuning veroorzaakte. 



Bovendien is de kennis van de Boeginesche taal, in zoo verre zij de meest- verspreide is, 

 bijna de sleutel tot de kennisvan het zuidelijk Celebes, en. onontbeerlijk, om nog verder door te 

 dringen in de daarin gelegene onafhankelijke rijken. 



De Gouverneur had de goedheid mij in het bijzonder aan den koning voortestellen , en mij 

 aan hem en aan den Toemie Lalang aan te bevelen. Hij vroeg terloops, of ik de binnenlan- 

 den mogt bezoeken, om planten en geneesmiddelen te zoeken. Men zeide van ja, en beloofde 

 alle mogelijke hulp en bijstand. Zoo lang de Toemie Lalang leeft , zou zulk een reis in deze 

 onbezochte streken wel gelukken. Hoe de Boeginez,en na zijnen dood zullen denken, is niet 

 vooruit te zien.— Van een terugreis over land naar Makassar zag ik af, omdat het weder zoo 

 slecht was, en ik mij niet op eene landreis had voorbereid. 



Den Isten December verlieten wij het rijk Bonte. Den §den bragten wij te Boeloekomba 

 door; den Kden te Bonthain, waar wij den schoonen waterval bezochten , die zonder twijfel de 

 schoonste is , dien ik nog in Indie gezien heb. 



Den 7den December was het geheele gezelschap weder te Blakassar terug. 



Den 18den ging ik aan boord van Zr. Ms. stoomschip de Etna, waarmede ik de reis maakte 

 langs kaap Mandar , Poeloe Laut , Borneo en Bawean. Bij kaap Mandar hield ons een he- 



