4Q 



goede wijkplaatsen. Evenwel heb ik er over hooren klagen, dat men in dezelve dikwijls last 

 heeft van de hooge zeeën. In de beide baaijen loopen rivieren uit, die dus water kunnen 

 geven. Levensmiddelen kan men zich in de dorpen van diezelfde namen verschaffen. Taliwang 

 ligt echter meer dan een uur van de baai; Tjereweh draagt den bijzonderen naam van La- 

 boe Ballak. 



Ten N. van de baai van Taliwang volgt eerst de kleine Laboe broe , en dan de grootere La- 

 boe Sagéna of de baai van Setelok, dat 1V 2 uur van dezelve verwijderd ligt. Aan haren 

 noordelijken hoek liggen drie eilandjes. Nog verder ten N. heeft men Telok Alias , zoo wat 

 een halfuur van Alias zelf verwijderd. De baai is niet groot, maar diep en in ieder jaar- 

 getijde zeker. De rei van eilandjes, welke zich hier langs de kust uitstrekt, beschut haar 

 tegen het indringen van de zee uit het N., ten tijde der N. W. winden. Voor de Z. O. 

 winden wordt zij door het gebergte beschut. Aan den westelijken hoek ligt een zeer klein 

 eiland, waarop het dorp B 'oengen , door orang badjds bewoond. 



Van hieraf verwijdt zich de straat, en loopt de kust N. O. waarts. De vele Laboe's, die 

 men hier aantreft, zijn eigenlijk geen baaijen, maar slechts veilige ankerplaatsen, door de reeds 

 genoemde rei van eilanden beschut, zoo als: Laboe Boëer , Panjorong , Laboe Paddie, Lebbo, 

 Laboe Boea, enz: Hoe smal de straat van Alias is, kan men daaruit opmaken, dat men met 

 praauwen van Alias in drie uur naar het tegenoverliggend Lombok roeit ; uit de baaijen 

 van Taliwang en Tjereweh kan men met goeden wind in een uur naar het aan de over- 

 zijde gelegen Pidjoe zeilen; ja, van de hier gelegen kapen kan men bij helder weder op de 

 tegenoverliggende kusten enkele voorwerpen, b. v. menschen en buffels, onderkennen. De 

 smalste plaats in de straat is maar 9 zeemijlen breed. — Gaan wij nu langs de noordkust 

 oostwaarts, dan hebben wij achtereenvolgend de kleine baaijen van: 



Martini, Bremang , Logg , Karang mateh , Padas, Laboe Toentie en de grootere baai van 

 Soembawa. De laatste is alleen van belang voor de scheepvaart. De praauwen liggen gaarne 

 aan het westelijke einde, d. i. in de baai van Laboe Toentie. Beide zijn vrij diep, maar 

 staan te veel bloot voor de N. en W. winden. 



In verhouding tot zijne grootte heeft het eiland Soembaiva van alle Sunda-Eilanden de 

 meeste baaijen, en wordt het in eenige groote schiereilanden verdeeld, van welke wij nader- 

 hand zullsn spreken. Ja, vele van deze baaijen zijn zoo groot en tevens zoo gesloten, dat zij 

 bijna binnen-zeeën genoemd konden worden. Indien het eiland sterker bevolkt ware, dan 

 zou deze omstandigheid, dat wil zeggen, deze merkwaardige geographische gesteldheid, 

 . den gelukkigsten invloed op de ontwikkeling en beschaving en op het materieel belang der 

 bevolking kunnen en moeten uitoefenen. Zoo als de toestand echter tegenwoordig is, gaan 

 de grootste voordeden van de geographische gesteldheid verloren. De uilgebreidhcid der kus- 

 ten staat tot den vlakken inhoud: 



Op Soembawa, als 140: 222. 

 en op Lombok, als 53: 104. 



dus op het eerste bijna als 1: l 4 /?. 

 en op het laatste, als 1:2. 



Tot deze opmerkingen heb ik voornamelijk aanleiding gevonden in de grootste baai (Telokh) 

 van het land, namelijk die van Soembawa, niet te verwarren met de reeds opgenoemde anker- 



