47 



plaats (Laboe Soembawa). Wanneer men de verhouding in aanmerking neemt , die er tus- 

 schen de grootte van de baai en haren smallen ingang bestaat, dan verdient zij met regt den 

 naam van binnen-zee. 



Hare grootste lengte (van het diepst ingelegen gedeelte der baai van Kowanko tot aan 

 Tanjong Blenangies ,) bedraagt 49 minuten of 12'/ 2 geographische mijlen. Hare grootste 

 breedte (van af Ampang tot aan den tegenovergestelden berg Tambora, van het Z. W. naar 

 het N. 0.,) bedraagt 18 minuten of U l / 2 geographische mijlen. Zij moet dus eene oppervlakte 

 beslaan van ongeveer 38 1 / 2 D geographische mijlen, d. i. bijkans evenveel als de residentie 

 Batavia. Poeloe Mojo verspert den ingang en laat aan weerskanten slechts eene smalle straat 

 tot doorgang over. De westelijke van deze beide straten wordt Salee , de noordelijke, tusschen 

 Poeloe Mojo en den berg Tamhora, Batahaij geheelen. Beide zijn zeer diep. Ik heb alleen de 

 eerste bevaren en in het midden op 100 vademen diepte geen' grond gevonden. Zelfs digt 

 onder Poeloe Mojo loodden wij nog 20 vademen. De straat is overigens breed genoeg, om er met 

 een schip in te laveren. De lengte van de baai van Soembawa gaat van het Z. O. naar het 

 N. W. In dezelfde rigting waaijen ook de heerschende winden, zoo wel de Z. O. als, in den 

 regentijd, de N. W. winden. Zij kunnen zoo hevig zijn, dat zij gevaarlijk voor de praauwen 

 worden, zoo als ik zelf ondervonden heb. Op den achtergrond der baai heeft men dikwijls 

 zoogenaamde val winden, die uit de smalle dalen tusschen de gebergten in het O. doorkomen. 

 In de straat, waardoor men in de baai komt, is een sterke stroom, bij vloed naar binnen en 

 bij eb naar buiten. In de oostmoesson is de stroom naar buiten sterker dan die naar 

 binnen ; gedurende de westmoesson is de verhouding omgekeerd. De vloed komt zoo wat te 

 gelijker tijd op, wanneer de maan de meridiaan passeert, zoo dat er tweemaal daags eb en 

 vloed is. De beide oevers der baai zijn zeer verschillend. De zuidelijke is meest vlak en 

 door kleine baaijen ingesneden, bezaaid met eilandjes voorzien van drinkwater. De noor- 

 delijke oever daarentegen beslaat uit hoog gebergte zonder water, en vertoont bijna eene 

 regte lijn , zonder verdere baaijen of bogten. De baai is hier langs den oever zeer diep en 

 men heeft er dikwijls geen' anker-grond; in het Z. daarentegen is zij meest ondiep. In het 

 westelijk gedeelte der baai loopen de meeste kleinere baaijen van het Z. naar hetN; inhet 

 midden van het Z. O. naar het N. W. ; en geheel op den achtergrond van het O. naar het W. 



Deze kleinere baaijen in de groote baai van Soembawa zijn, van het W. naar het O. langs 

 de zuidkust, de volgende: 



In de straat van Salóe regts de bogt van Panjorong. 



Aan gene zijde van den ingang Laboe Banga, twee uren lang, zeer smal en diep. Zij 

 loopt van het Z. naar het N. Aan den ingang zijn aan beide zijden riffen. 



Nu volgen er op elkander de lange, smalle en diepe baaijen, door het vaste land en de 

 eilanden gevormd, als: 



Laboe Koeris , 

 Laboe Tarata , 

 Laboe Tieris. 



De praauwen kunnen hier tusschen het vaste land en de eilanden doorvaren; schepen daar- 



