55 



tusschen 8' 6' (aan den noordelijken voet van den Tamhor a) en 9° 8' Z. Br. (het laatste punt 

 iets oostelijk van den vermelden Tafelhoek). 



De grootste breedte van het eiland bedraagt dus 1-4 V 4 geographische mijlen. De grootste 

 geographische lengte van het land bedraagt, in Javasche palen uitgedrukt, 173 palen. 

 Even zoo bedraagt de oppervlakte, zonder de eilanden, 5363 vierk. Javasche palen. 



§ 4. Geologische gesteldheid van het eiland. Voortbrengselen uit het mineraal -rijk. 



Soembawa is eigenlijk zulk een bergachtig land, dat er volstrekt geene vlakten in gevon- 

 den worden, — vlakten namelijk van eenige uitgebreidheid. Die, welke men er vindt, zijn 

 smalle strooken langs de kusten en aangespoeld land. Zij verheffen zich naauwelijks boven 

 de oppervlakte der zee , waardoor, zoowel als door hare geringe breedte, het vermoeden ont- 

 staat dat zij nog niet sints langen tijd gevormd zijn, en dat nog niet lang geleden overal 

 de zee den voet der gebergten bespoelde. Zeker is het dat de asch, gedurende de uitbarsting 

 van den Tamhora gevallen, veel tot hare uitbreiding heeft bijgedragen. Het geognostische 

 maaksel van het gebergte van Soembawa is vrij eenvoudig. Ik heb slechts vier hoofd-forma- 

 ties ontdekt, t. w. den reeds vermelden alluvialen grond, nieuwe koraal-gestallen, jongeren 

 grof-kalk, en vulkanische overblijfselen. 



De grof-kalk vormt geene zeer groote massa's,— is nergens hoog opgedreven (naauwelijks tot 

 op 500 vt), en draagt nog zeer duidelijke sporen, dat hij eens door de zee bespoeld werd; 

 daarentegen heb ik geene enkele versteening gevonden. 



Nu eens schijnt het, dat de grof-kalk door het vulkanisch gebergte is opgedreven, dan 

 eens, dat hij er door doorbroken is, en eindelijk dat hij er door bedekt geworden is. 



Op de volgende plaatsen heb ik hem aangetroffen; als: op den rug van den Woo Saheh, die 

 Bima van Dompo scheidt en de verbinding daarstelt van de N. lijke en de Z. lijke geberg- 

 ten van deze landen; 



op Poeloe Mojo. 



op de heuvel-reijen tusschen Soembawa en Rè, zoo echter, dat hij alleen op enkele plaat- 

 sen te voorschijn komt, en tevens in andere heuvelen, die uit Vulkanische steenmassa's bestaan ; 

 op den oever van de rivier Tampok Benok , hier eveneens in ongelijkmatige verbinding 

 met vulkanische overblijfselen. 



De koraal-vorming bepaalt zich alleen tot de lage eilanden in het W. De Vulkanische 

 bestanddeelen zijn, behalve zand, asch, lapillis, puimsteen en Vulkanische tufsteen, voorna- 

 melijk trachiet en lava. Echte basalt of obsidiaan vond ik nergens. 



Veel ingewikkelder schijnt de topographie van de gebergten te zijn, welke ik hier in korte 

 trekken zal schetsen. 



Over het algemeen bestaat het land louter uit Vulkanische overblijfselen, of uit stukken, 

 die ver verstrooid en geslingerd zijn, toen de Vulkanen zich vormden, of door onderaard- 

 sche krachten sprongen en vernield werden. Eene zoo stelselmatige zamenstelling der verhe- 

 vene en opgehevene deelen, als in het O. lijk Java, Bali en Lombok, kan men hier nergens 

 bespeuren. Zeker heeft geen eiland van den Archipel zooveel door geweldige verande- 

 ringen en schokken in zijne geologische gesteldheid geleden als Soembawa. Behalve den Z. 



