66 



Slijpsteenen. Zij worden bij Alias hoog in het gebergte gevonden en stellig in de rivier 

 van Alias. De plaats, waar zij gevonden worden, is moeijelijk te naderen. De steenen zijn 

 vrij fijn, en zelfs nog geschikt om er pennemessen op aan te zetten. Zij hebben Alias 

 zijnen naam gegeven, want dit woord is in de taal van Soembawa hetzelfde als het Ma- 

 leische Aloes , en beteekent fijn. 



Batoe Lebbo, eene verharde kleiaarde, die uit de binnenlanden van Soembawa komt en 

 in Soembawa ter markt gebragt wordt. Men maakt de steenen warm, stampt ze dan fijn, 

 en eet ze alléén of met rijst ea groenten; voornamelijk zijn de zwangere vrouwen verlek- 

 kerd op dit zonderling geregt. 



Opal , in verstrooide stukken uit den G. Prewa. 



Edele metalen of metalen als lood, tin, ijzer in groofe beddingen, of dergelijke, ko- 

 men op Bima en Soembawa niet voor. Even zoo min steen- of bruin-kolen. 



De Prigi-Tambaga , drie uren ten Z, van Sapie, wordt niet zoo genoemd, omdat er 

 koper gevonden wordt, maar eer om den metaalklank, die veroorzaakt wordt, waDneer 

 men een' steen in deze, 60 voeten diepe, heilige bron laat vallen. 



Behalve van het eenigzins zure water aan den Prewa en den Tjollo , heb ik slechts van 

 ééne andere mineraalbron gehoord, die ver ten Z. van Soembawa in de omstreken van 

 den G. Ropang gevonden moet worden. Zij bevat warm water. 



§ -4. Rivieren, Meren en Beken. 



Het is bijna onnoodig te herinneren dat op een eiland, van de uitgestrektheid van 

 Soembawa, geene stroomen, ja zelfs geene groote rivieren kunnen voorkomen. Geee en- 

 kele rivier van het land is in den eigenlijken zin van het woord bevaarbaar. Ter naau- 

 wernood is het dat zij gedeeltelijk met kleioe booteu bevaren kunnen worden, en dan meest 

 nog aan de monding, wanneer de vloed het afloopende water opstuwt. In den regentijd 

 zwellen de meeste, maar slechts voor korten en onbepaalden tijd. Buitendien maakt dan 

 de sterke stroom alle vaart bijna onmogelijk. 



De meeste rivieren en beken van het eiland droogen in het goede saizoen uit, terwijl 

 anderen zich in een' onderaardschen loop in het zand verliezen en alleen in het ge- 

 bergte water hebben. In den regentijd daarentegen hebben zij allen niet alleen water, maar 

 veranderen er velen, en vooral die, welke haren oorsprong in het gebergte hebben, in ver- 

 nielende bergstroomen en woud-beken, die buiten hunne oevers treden en dikwijts groote 

 schade aanrigten. 



Ik begin met de rivieren in dezelfde orde op te noemen, die ik gevolgd heb bij de ei- 

 landen, baaijen en kapen. Dat wil zeggen, dat ik ten Z. van de straat Alias begin. 



De eerste rivier, die wij aldaar aantreffen, is die van Tjereweh. Zij moet vrij rijk aan 

 water zijn. Waar zij ontspringt, weet ik niet. Ik vermoed echter dat een van hare ar- 

 men op de zuidelijke af hellingen van den G. Sonkhar ontspringt. 



De rivier van Taliwang heeft hoogerop twee armen, de westelijke: Talhcang , de ooste- 

 lijke: Kaminjak, geheeten. Beide komen van het gebergte Ngenges , en vereenigen zich bij 

 Reba. De rivier van Taliwang zwelt somtijds meer dan 15 voeten en zet dan de kampong 



