73 



Alle gewassen, die op Java boven de 8000 voelen groeijen, ontbreken geheel, en daaronder 

 ook de rhododendrum , ranunculus enz. Het eiland is bijzonder arm aan Myrsineën. Ik zag 

 maar 2 Ardisia en eene Algiceras. Haast even zeldzaam zijn de op Java zoo talrijke Ano- 

 naceën. Rijk daarentegen is het land aan gewassen, die gaarne aan het strand, in het zand, 

 tusschen steenen, en vooral op drooge en zonnige plaatsen groeijen. Deze zijn meest planten 

 met dikke, saprijke en vleezige bladeren. Hiertoe behooren de Salsola , de Salicornia en tal- 

 rijke Portulacceën, waaronder niet minder dan 3 Trianthema' 's , 2 — 3 Glinus , 2 Portulacca 

 en 1 Mollugo, in het geheel 12 — 13 planten-soorten uit deze familie, terwijl er op Java 

 maar 10 gevonden worden. 



Hier behooren ook te huis de Capparideên, waarvan ik ook zoo wat 8 — 9 soorten gevon- 

 den heb, terwijl er op Java naauwelijks zoo veel zijn. Eene nieuwe vond is ook een plan- 

 tje, uit het Europesche geslacht van de Epilohium , dat op den top van den Tambora 

 groeit. Het is de eerste soort van dit geslacht, die tot heden toe in den Archipel is ont- 

 dekt. Menigvuldig, even als in den geheelen Archipel, vindt men (in vergelijking met Java 

 gesproken) de familien der Compositeën , der Malvaceën , Euphorbiaceën en Papilionaceën. 



§ 3. Over de voornaamste kuituur- en nut-planten. 



Ik geef hier meer een Botanisch overzigt. Het voordeel , dat landbouw, handel en indus- 

 trie van deze planten trekken, hare teelt, en haar nut zal ik nog nader behandelen (ten 

 minste voor die, welke de moeite beloonen,) ter plaatse, waar ik bij elk rijk afzonderlijk 

 over deze zaken zal spreken. 



A. Planten, die voedsel verschaffen. 



De plant, die hier ook het onontbeerlijkste voedsel verschaft, is de rijst-plant. Men ver- 

 bouwt ze geheel op dezelfde wijze als op Java,— op denzelfden tijd ,— en in dezelfde drie hoofd- 

 varieteiten en talrijke cnderdeelen. 



Opde rijst volgt ontegenzeggelijk als de belangrijkste de Mais;]a, deze wordt zelfs in verscheidene 

 streken boven de rijst verkozen , en in het algemeen betrekkelijk meer verbouwd dan op Java. 



Even als overal in den Archipel, worden op Soemhawa ook vele soorten van katjang ge- 

 plant, vooral de katjang iedjoe (Phaseolus radiatus). 



Van meel-gevende wortelen vindt men dezelfde soorten als op Java, —het meeste de eetbare 

 Aroideën (Colocasia), de Batatas , de Dioscorea of de Gadoeng. 



Europesche aardappelen worden nergens geplant; van de Europesche groenten somtijds erw- 

 ten en salade op Bima. Daarentegen gebruiken ook alle inboorlingen de planten, die op 

 Java ook als groenten gebruikt worden,— het meest echter de bladen en vruchten van de Kei- 

 lor {Moringa pterygosperma) en de portulacca. 



Van de Cucurbitaceën vindt men het meeste de augurken, de water-kalebassen, (Laboe-aijer) 

 en de watermeloenen; de echte meloenen daarentegen nergens. 



Van de eetbare vruchten vindt men het meest verscheidene Dj am boe-soorten , (Djamboe-bi- 

 djie ,—aijer } —bol en andere). 



23 sle deel. 1ÖS0, 10 



