94 



al komen zij voor als tusschenpoozende koortsen. Zij breken uit, wanneer de zuiden wind 

 (angin Boló) , die dus op Bima zeer gevreesd wordt, begint te waaijen. 



Ik heb reeds vroeger gezegd, dat op den achtergrond der baai eene vlakte is, die som- 

 wijlen langs het strand onder water loopt, maar kort daarna weder droog ligt. Hier schij- 

 nen zich nu de moeras-dampen te verzamelen en op te hoopen. De zuiden wind voert ze 

 dan over Bima heen, waardoor de koortsachtige toestand geboren wordt. 



Der koorts gaat gewoonlijk eenige dagen lang een onaangenaam gevoel vooraf, hetwelk 

 voornamelijk daardoor ontstaat, dat, in weerwil van de groole innerlijke hitte, de huid toch 

 koud en gespannen blijft en de uitwaseming ophoudt. De koorts heeft op Bima zelden 

 eenen spocdigen dood ten gevolge, — zij is meer van eenen sleependen aard. Dikwijls heeft zij 

 echter treurige gevolgen, als b. v. verlies van het geheugen, ja geheele geestelijke en lig- 

 chamelijke verstomping, dikke buiken en voeten, verzwakt gezigt en dergelijke. Men vindt 

 bij dit alles onder de burgers van Bima vrij bejaarde menschen. 



De uitdampingen in de baai zijn zoo sterk, dat wij ze duidelijk ruiken konden, toen wij 

 met de » Kameleon' de baai binnenzeilen wilden. Telkens wanneer wij den ingang nader- 

 den, voerde de landwind ons eenen stinkenden walm te gemoet, van welken de reuk veel 

 geleek naar dien van verrotte visch. 



Dompo is ook ongezond. De zuidelijke wind voert uit de baai van Tjempie, even als te 

 Bima, koortsverwekkende dampen aan. 



Soembawa moet, ofschoon ik voor die plaats geene bepaalde plaatselijke oorzaken kan aan- 

 geven, in de oost-moesson ook veel van koortsen te lijden hebben. Het overige gedeelte van 

 het land, staat niet als bijzonder ongezond bekend. Sapie moet zeer gezond zijn, waar- 

 schijnlijk door de aldaar heerschende zee- en zuidoosten winden. Zelfs het zoo buitengewoon 

 warme Taliwang wordt om zijne gezondheid geroemd, hetgeen mij daarom nog te meer ver- 

 wondert, daar de moerassen van Lebbo zoo nabij liggen. 



Een tweede kwaal, waaraan de inboorlingen veel lijden, zijn de oogontstekingen. Zij 

 worden voornamelijk veroorzaakt door de asch en door het zand, die door de winden (voor- 

 namelijk de Z. O.) worden opgedreven. Zelfs uit de woningen kan men het fijne stof niet 

 weren, en leed ik ook gedurende mijne reis aan de oogen. De pokken heersenen ook dik- 

 wijls in het land, en zijn een groote hinderpaal, dat de bevolking zich weder vermeerdert. 

 Men heeft op Bima en op Soembawa de koepokinenting beproefd, en ofschoon de bevol- 

 king ; voor zoo ver ten minste de Grooten aanging, zich geneigd toonde om van deze 

 weldaad gebruik te maken, moeten de proeven echter mislukt zijn. Het waren de doc- 

 toren van oorlogschepen, die de koepokstof en de kunst medebragten. Op de beide voor- 

 noemde plaatsen werd mij naderhand verzekerd, dat in weerwil van de inenting, nader- 

 hand verscheidene kinderen pokken hadden gekregen, en zelfs daaraan gestorven waren. 

 Dit heeft het geloof aan de onfeilbaarheid van het middel zeer verzwakt. Zou de stof, die . 

 men medegebragt had, niet goed geweest zijn? of wisten de menschen er niet behoorlijk 

 mee om te gaan? Het is waarschijnlijk, dat de inboorlingen gedurende het kort opont- 

 houd van deze doctoren de behandeling niet goed hebben aangewend, en dat de mislukking 

 aan eene verkeerde behandeling is toe te schrijven. 



Hoc het ook zij, ik zette de menschen ten sterkste aan, om het niet bij deze eerste 



