95 



proef te laten berusten, en raadde overal de vorsten aan, om eenige jonge lieden voor eeni- 

 gen tijd naar Java te zenden, ten einde de kunst van de inenting grondig te leeren 

 en dan met goede stof naar huis terug te keeren. Ik verzekerde hun, dat het gou- 

 vernement hen in dezen voor hunne rijken zoo heilzamen maatregel zou onder- 

 steunen. 



Siphilitische ziekten zijn, helaas! op het eiland ook niet onbekend, echter minder algemeen 

 dan op Java, Balie en Lombok. Ik veronderstel, dat zij in Dompo en Sangar in het ge- 

 heel niet voorkomen. Het meeste treft men die ziekten aan op de hoofdplaatsen Bima en 

 Soembawa en aan de westkust. Op de eerste plaats zijn zij het veelvuldigst onder de lagere 

 klassen, welker vrouwen om voordeel (of liever om opium,) zich met de vreemdelingen afgeven. 



Op Soembawa zijn het daarentegen de hoogere klassen, die dikwijls worden aangetast en 

 die de ziekten buiten 's lands gehaald hebben of van vreemde vrouwen overerven, die met 

 schepen worden aangebragt en als slavinnen en pandelingen worden verkocht. Aan de west- 

 kust worden zulke ziekten door de mannen van Balie en Lombok overgebragt. Er kwamen 

 te Taliwang mannen bij mij, van welken er een 5 en de andere reeds 13 jaren aan Blennorrhoeen 

 leed, en wier vrouwen door dezelfde kwalen bezocht waren. 



Huidziekten zijn, even als overal in den Archipel, vrij menigvuldig, waartoe overerving, 

 slecht voedsel en onzindelijkheid veel bijdragen. 



Met de geneeskunde ziet het er op het eiland ellendig uit. De inwoners zijn daarin veel 

 minder bedreven dan de Javanen. Zij kennen zeer weinig geneeskruiden. 



De heelkunde grondt zich haast uitsluitend op een bijgeloovig vertrouwen in dikwijls zeer 

 dwaze dingen, en bepaalt zich tot het bespuwen met sirie van de zieke deelen, en het be- 

 smeren met fijngemaakte planten - deelen en zeer zelden tot het gebruik van inwendige 

 middelen. Op Bima worden de onderbroeken van de vrouwen voor een goed geneesmid- 

 del gehouden. Zij worden den jongen lieden, die veel aan uitslag in het gezigt lijden, om het 

 hoofd, en den paarden bij buik-ziekten onder den buik gebonden, en moeten eene zeer 

 goede uitwerking hebben. 



Voor Siphilitische ziek (en weten zij volstrekt geenen raad. 



De voornaamste heelkundige planten van het land, van welke zij echter al de uitwer- 

 kingen niet kennen, zoo als b. v. van de Soeren en van de Phyllanlus (daoen manniran) , 

 heb ik reeds in het 2de gedeelte § 8 van dit hoofdstuk opgenoemd. Voor koortsen gebrui- 

 ken zij het liefst de bast van de Millingtonia hortensis. 



De burgerij en de bezetting van Bima hebben nooit eenen arts gehad ; wel worden hun 

 van tijd tot tijd van Makasser geneesmiddelen toegezonden. Hiervan weten zij echter, helaas! 

 geen of dikwijls slechts een verkeerd gebruik te maken. 



Het staat met de ideeën over ziekten en hare genezing bij de eerzame burgers van Bima 

 zeer slecht. Hun bijgeloof is dikwijls niet veel minder dan dat der inboorlingen. Ook la- 

 ten zij zich niet gemakkelijk van hunne denkbeelden afbrengen. 



Zij wantrouwen de Eu ropesche geneesmiddelen, — trekken de inlandsche vóór, — houden geen 

 of geheel verkeerd dieet, — nemen koude baden inde warme periode van de tusschenpoozende 

 koortsen, — verbieden het gebruik van azijn als in- en uitwendig verkoelingsmiddel, en wat 

 er van dergelijke vooroordeelen al meer zij. 



