102 



den grond van de gezamentlijke cultures. Hij wordt over het algemeen even zoo behandeld 

 als op Java, en ik laat mij niet in met de détails over dingen, die algemeen bekend 

 zijn en reeds dikwijls zijn beschreven. 



Een tweede rijstgewas wordt jaarlijks op de Sawahs niet geplant. Bij den oogst wordt de 

 padie in bossen gebonden, die veel kleiner en niet zoo gelijk van gewigt zijn, als die 

 op Java. De zwaarte varieert van 1 — 8, en is dus gemiddeld 2 katties. Over de op- 

 brengst van eene bepaalde oppervlakte sawah-veld wist mij niemand inlichtingen te ge- 

 ven ; vooreerst omdat er op Bima geene vlakte - maat bekend is, en ten tweede omdat 

 nog niemand zich de moeite gegeven heeft om proeven te nemen. 



Wanneer er rijst-velden verkocht worden, geschiedt dit met de volgende opgave der 

 grootte: »Dit is een stuk sawah, dat 500 — 1000 bossen padie opbrengt." Voor rijstvel- 

 den, die gehuurd of gepacht worden, betaalt men f 2 pachtgeld voor alle 1000 bos- 

 sen padie, welke zij opbrengen. 



Nemen wij nu aan, dat 1000 bossen 2000 katties zijn en 10 pikols rijst geven, dan zou 

 men voor één' bouw middelmatig - vruchtbaar sawah-land tweemaal deze 1000 bossen of 

 tweemaal de oppervlakte gronds noodig hebben, die ze opbrengt, zoodat er van één' bouw 

 dan ook maar f h pacht betaald wordt, hetwelk veel minder is dan op Java, alwaar aan 

 landrente l / 5 en voor pacht aan den eigenaar nog J / 3 van het gewas betaald moet worden; 

 terwijl, naar den prijs te Bima, de fk slechts l / l0 — Vss van ^e opbrengst uit- 

 maken . 



Er zijn ook Christen-inwoners op Bima, die naar dezen maatstaf van den Sultan of van 

 de grooten sawa-velden huren. 



[Zie over den prijs en den uitvoer van de rijst de volgende overzigten op de tabellen]. 



Drooge- of her g-rijst wordt, in verhouding tot de sawah-rijst, minder verbouwd dan op 

 Java. 



Men verbouwt daarentegen meer maïs of djagon,—]a. deze graansoort maakt haast het hoofd- 

 voedsel voor de armen en berg - bewoners uit. 



De rijst wordt meer voor den uitvoer, en de ma/is voornamelijk voor binnenlandsch gebruik 

 verbouwd. 



Nadat de sawah-rijst ingeoogst is, wordt er over het algemeen te Bima een tweede gewas 

 geplant. De planten, welke dan voornamelijk in plaats van de rijst verbouwd worden, zijn: óf 



Maïs, somtijds, óf 



Tabak, doch niet zeer veel en niet genoeg voor de consumptie van het land. 



Uijen , in groote menigte. Ze worden even hoog geschat, als de Timoresche. Ze zijn 

 klein, hebben eene roode huid en zijn scherp van smaak. Men voert ze uit naar Amboi- 

 na, Saleijer, Makasser en de overige gedeelten van Celebes, en naar Soerabaija en andere 

 plaatsen op Java. 



Katjang - idjoe, in menigte. De plant dient tot voedsel voor het vee. De boonen daar- 

 entegen worden door de inboorlingen gegeten. Men voert ze uit naar Java, Singapore, Ma- 

 kasser, Timor en de Molukken , Kasoemba of safflor. Een groot gedeelte van de bloemen 

 wordt in het land als vcrwstof verbruikt. Een ander wordt uitgevoerd naar Soembaica ; Lom- 

 bok, Balie, Java, Singapore en Makasser. Het katlie kost 3 — S il. 



