109 



Het lag in den aard der zaak dat het verdrag nooit stipt kon worden nagekomen, en 

 zeer spoedig kwamen en dan ook klagten, dat Bima niet aan zijne verpligtingen voldeed. 

 De Kompagnie van haren kant week in zoo verre van het verdrag af, dat zij zich slechts 

 met vier handels-artikelen afgaf. 



Deze waren het Sappan-liout , waarvan de handel geheel in hare handen was; het was, 

 dat alleen aan haar overgelaten was, — hetwelk echter niet geschiedde, daar er veel was te- 

 gen hoogere prijzen en heimelijk uitgevoerd werd ;— de rijst voor de behoefte van de bezetting 

 te Bima :— de Kompagnie trok jaarlijks 6400 katties tegen 25 rijksdaalders voor het last; 

 trok zij meer, dan betaalde zij voor het meerdere 40 rijksdaalders voor het last;— en de katjany- 

 iedjoe; van dit artikel trok de Kompagnie somtijds 7 — 10 lasten jaarlijks, doch de prijzen 

 vind ik nergens aangegeven. 



Van af hat jaar 1815 is alles veranderd. Eenige jaren lang, gedurende den grootsten 

 nood, trok het Gouvernement niets, maar voerde zelfs rijst in om dien nood te lenigen. 

 Later herleefde weder de handel in sappan-hout. Andere produkten kocht het Gouverne- 

 ment niet meer, maar liet ze aan den vrijen handel over, die nu weder opwakkerde voor 

 rijst, katjang en was, zooals het bovenstaande overzigt aantoont. 



Maar ook in andere opzigten is men van de letter en den geest van het verdrag afgewe- 

 ken. Onder anderen worden tegenwoordig door den Sultan de volgende uitgaande regten ge- 

 heven, niet alleen van zijne onderdanen, maar ook van die des Gouvernements ; van 



een koijan rijst 

 » pikol was 



korgie kleedjes . 



paard .... 



buffel .... 



kattie vogelnesten 



pikol tripang . 



koijan agar-agar 



pikol dingding . 



bal opium. . 



pikol uijen . 

 » buffelhuiden 



binkoeroe-hout 

 van ƒ200 in kontanten 



ƒ2. — of ly 2 2 pCt. van de waarde. 



- 2.— 



» 



2 





» 



> » 



» 



- 2.— 



» 



5 





» 



> » 



» 



- 1.— 



» 



2 





» 



> )> 



» 



- 0.30 



» 



3>/ 8 





)) 



» )> 



)) 



- 2.— 



» 



3 — 



h 



)) 



) » 



» 



- 2.— 



» 



6 — 



7 



)) ) 



> )) 



» 



_ 2. 



» 



2 2 / 9 





» 



> » 



» 



- 1.— 



» 



10 





» 



) » 



)) 



- 3.— 



» 



2»/ 4 



— 3 



» 



) » 



» 



- 0.60 



» 



16 





» 



) » 



» 



- 0.60 



» 



10 





» 



» » 



» 



- 0.60 



» 



? 





» 



» » 



» 



- H — 



» 



2V 2 





» 



> » 



» 



Eenige dezer regten zijn, zoo als men ziet, vrij hoog, en vereischen eenige verandering, 

 wanneer men ze in het algemeen wil laten bestaan. 



De anker- en haven-gelden bedragen: ƒ3 voor een driemaster, 



2 » » bark , brik of schoener , 



1 » » inlandsen vaartuig. 



In lateren tijd heeft de Sultan zich aan eene nieuwe inbreuk op het verdrag schuldig 



gemaakt. Hij en zijne grooten beginnen zei ven ook handel te drijven, hetwelk zijn volk 



ongaarne ziet, maar toch duldt. Om het handelsvoordeel grooter te maken, dwingt hij 



zijne onderdanen de produkten, op verbeurte van ƒ 20 boete, op drie verschillende hang- 



