110 



sals, die hij nieuw ingevoerd heeft, te brengen. De vreemde kooplieden moeten nu van 

 hem koopen, en tegen veel hooger prijzen dan zij voor de produkten uit de eerste hand zouden 

 betalen. Dit is echter nog niet alles. De Sultan en de zijnen laden eerst hunne schepen, 

 en, zoo lang die niet vol zijn, moeten de vreemde schepen en praauwen wachten. Tijdens 

 mijn verblijf te Bima voeren er vele praauwen van 31a kas se r ,— die de Sultan maanden lang 

 opgehouden had met het vooruitzigt, dat zij eene lading krijgen zouden, wanneer hij eerst 

 voorzien zou zijn,— ongeladen weg. Deze handelingen van den Sultan hebben den han- 

 del der Christen-inwoners geheel geknot. Ze hebben echter ook een' hoogst schadelijken 

 invloed op den invoer. 



Vroeger verkochten de kooplieden hunne waren aan de inboorlingen en namen daarvoor 

 ruwe producten in betaling aan. Daardoor raakten zij hunne waren kwijt, en waren zeker 

 dat zij betaling zouden krijgen. Tegenwoordig vordert de Sultan op den bangsal de betaling 

 in geld. De koopman moet dus eerst zijne waren verkoopen , hetwelk lang duurt. Daar 

 de inboorling tegenwoordig van den Sultan eenen veel minderen prijs krijgt, dan vroeger 

 onmiddellijk van den koopman, koopt hij nu veel minder dan vroeger, en kan hij, wanneer 

 hij geen geld meer heeft, in het geheel niet meer betalen. Dagelijks kwamen er dus de 

 dringendste klagten bij den gezaghebber, welke alle daarop nederkwamen, dat de koop- 

 lieden hun geld niet konden krijgen. 



De inboorlingen hadden geen geld, en producten moglen zij niet in betaling geven. 



Al heeft er dus geene herziening van de contracten met Bima naar de behoefte van den 

 tijd plaats, dan is het toch dringend noodzakelijk in het belang van den handel van de 

 nieuwe vrijhaven Blakasser,— van 's Gouvernements onderdanen,— en van de arme Christen-be- 

 volking te Bima, dat aan deze misbruiken een einde worde gemaakt. Veel moeite zal het 

 niet kosten. De Sultan zal van zelfs, wanneer hij ernstig wordt onderhouden, van zulke on- 

 geoorloofde handelingen terugkomen. Het zijn meer eenige zijner grooten, zijne be- 

 ambten en zijn schrijver, dan hij zelf, die zich aan zulke inbreuken op de verdragen schul- 

 dig maken, en zij zijn het die zonder twijfel, zoo niet alle winst, dan ten minste het 

 grootste gedeelte van de zaak trekken. 



§ k. Invoer. Iets over munten, maten en gewigten. 



Eer ik van den invoer spreek, zal het goed zijn een woord te zeggen over de munten, 

 die te Bima gangbaar zijn, en over de maten en gewigten, van welke men zich daar bedient. 



Merkwaardig is het, dat Bima volstrekt geen oorspronkelijke maat of een oorspronkelijk 

 gewigt heeft, en alle gewigten en uitgebreidheden, die tot malen dienen, van vreemde 

 afkomst zijn. Of zij nooit bekend geweest, en of de oorspronkelijke namen der maten en 

 gewigten langzamerhand vergeten zijn, wil ik niet bepalen. 



Als lengte-maten gebruikt men voeten en vademen , — de laatste van 6 voeten even als op 

 Java. Voor grootere afstanden rekent men bij dagreizen , die naar het aantal nachten ge- 

 rekend worden, welke men op reis doorbrengt. Uren en palen zijn tot bepaling der lengte 

 van wegen onbekend. 



Bepaalde vlakte-maten, even als b. v. de bouw op Java en de tena op Bali, kent men ook 



