118 



lijke streek liggen alle eilanden ten O. van Bima en Celehes. De schepen en praauwen 

 komen in de oost-moesson vandaar, en keeren in de west-raoesson terug. 



Celebes en Saleijer vormen bijna eene neutrale streek, waarmede de gemeenschap haast 

 alleen in de oost-moesson plaats heeft. De koers derwaarts of vandaar gaat van het Z. 

 naar het N. en omgekeerd, en, daar de praauwen dezen koers hij hevigen westen-wind onmo- 

 gelijk nemen kunnen, houdt dan alle scheepvaart met deze streek gedurende 4 — S maan- 

 den op. 



Uit het gezegde volgt dus, dat de schepen in de west-moesson van ééne streek komen en 

 naar ééne streek afgaan, terwijl zij in de oost-moesson van twee streken aankomen en naar 

 twee afgaan. De handel bedraagt dus in de west-moesson '/ 3 , en in de oost-moesson 2 / 3 . 

 Hiermede stemmen de data zeer goed overeen. 



Er kwamen aan : van Mei — October S78 vaartuigen. Van November — April S31 vaart. 

 Er gingen uit : » » » 723 » » » » -4-42 » 



nagenoeg 2 / 3 iets meer dan '/ 3 . 



Met betrekking tot de vracht van de schepen, leert ons de Tabel No. I, dat zij gemiddeld 

 voor één schip 133 koijans bedraagt, en dat er dus in den handel met Bima geen zeer 

 groote schepen gebruikt worden. Men moet zich echter wel wachten van te gelooven, dat 

 de schepen zooveel invoeren als zij kunnen laden. 



De meeste schepen, die dadelijk naar Bima gaan, zijn naauwelijks half, ja, bijna voor 

 geen l l i geladen. Die van en naar de Molukhen, Timor enz. voeren bijna niets in. Zij 

 leggen meest aan om levensmiddelen, water en hout in te nemen, of hunne terugvracht 

 naar Java met paarden volledig te maken. 



In de registers van Bima zijn nu eens lasten, dan eens tonnen, en dan weder koijans 

 ingeboekt, even als of de gezaghebbers den tijd niet hadden, om die herleidingen te on- 

 dernemen, wanneer zij de schepen en praauwen in hunne registers schreven. 



Zoo weinig er voor die heeren op Bima te doen valt, evenzoo onordelijk en on- 

 naauwkeurig wordt het weinige nog gedaan. Eene eervolle uitzondering maakte de 

 werkzame gezaghebber Steijns. 



Deze herleidingen, die dadelijk, gemakkelijk en zonder tijdverlies gemaakt kunnen wor- 

 den, hebben mij veel moeite en tijd gekost. 



