121 



De scheepvaart naar Soembawa is gering, omdat de gemeenschap over land meer en ze- 

 kerder kan plaats hebben. Al duren de reizen over land dan ook wat lang, de menschen 

 zijn dan toch niet van de winden en moessons afhankelijk, en veilig tegen de zeeroovers. 



De handel met Celebes , vooral met Makasser , neemt toe. Dit kan van nu af aan nog 

 in veel hoogeren graad het geval worden, en Makasser moet voor Bima worden, wat Sin- 

 gapore er tot nu toe voor geweest is. 



De handel met Saleijer neemt eer toe dan af; daarentegen is het verkeer met Bonerate 

 in de laatste jaren aanmerkelijk afgenomen. 



De scheepvaart met de Mol uk ken en met Ti mo r is sedert 1882 vrij gelijk gebleven, en hangt 

 zeer van toevallige omstandigheden af. Ook is zij voor den handel van geen zeer groot be- 

 lang, daar de schepen van daar weinig in- of uitvoeren. 



De handel met Singapore en voornamelijk de uitvoer is, zooals tabel III aantoont, vrij 

 regelmatig toegenomen. Opmerkelijk is het dat, sedert Makasser eene vrijhaven geworden 

 is, geen vaartuig meer direct naar Singapore is gegaan. Men versta mij wel, — direct,— 

 daar ecnige der naar Java afgezeilde schepen ook naar Singapore bestemd waren, en er dus 

 een indirect verkeer bestond. 



Toen ik Bima verliet, was buitendien de tijd voor de afvaart der schepen, die naar Sin- 

 gapore willen, reeds verstreken, zoodat er waarschijnlijk gedurende het geheele jaar 1847 geen 

 schip direkt naar Singapore afgezeild is. 



Voor 1847, waren nog, gedurende de 2y 2 laatste maanden van het jaar, de aankomst uit 

 het W. — en de afreizen naar het N. en O. op handen. 



Vult men nu deze ontbrekende 2'/^ maanden, uit de tabellen I en II, uit de betrekkelijke 

 gemiddelde getallen aan, dan kan in 1847 het aantal der in dat jaar aangekomen vaar- 

 tuigen beloopen hebben . . . . , .82 — 83. 

 het aantal der uitgegane , . . , 6 ,77 — 79. 



deel. 1880. 16 



