135 



tegen rijksgrooten, de misdadiger in de opene lucht in de zon wordt vastgebonden, zoo 

 lanp, tot dat hij van honger en dorst omkomt, daar men hem noch eten noch drinken 

 peeft. Overigens moeten er zeer weinig doodstraffen voltrokken worden, en laten ze zich 

 in ligte gevallen afkoopen, b. v. bij doodslag in drift en zonder voorbedachten rade. 



De afkoop-sommen, als ook de hoogste geldboeten, die opgelegd worden, loopen tot 80 re- 

 alen. Het sterke gebruik van opium oefent op het volk een.' zeer nadeeligen, onzedelijken in- 

 vloed uit, en zet voornamelijk tot diefstal aan. 



De dorpen, waar de meeste amfioen gebruikt wordt, onderscheiden zich van andere door 

 de groote menigte van slecht gepeupel, zooals b. v. Belo , dat in der tijd zoo berucht en 

 gevreesd was, dat 's nachts niemand zich er in waagde, en de menschen over dag alleen 

 gewapend en in troepen er voorbij trokken. De gezaghebber Steijns maakte door een streng 

 opzigt aan deze wanorde gedeeltelijk een einde. 



De aangelegenheden van de Gouvernements-onderdanen onder elkander worden voor den 

 gezaghebber verhandeld en afgedaan. Hoe dringend het te wenschen is, dat hier voor eene 

 betere regtsbedeeling gezorgd en een kleine landraad opgerigt worde, zal ik niet behoeven 

 aan te toonen. 



§ 5. Over de taal en litteratuur van het land. 



Eene bijzonder-merkwaardige omstandigheid in de beschavings-geschiedenis van Bima is 

 eene verloren geraakte taal en een verloren geraakt schrift, Engahie mantoi genaamd. Toen 

 ik vroeg of er niemand was, die nog eenige woorden uit deze oude taal wist, antwoordde 

 men mij »neen." Vroeger waren er echter nog menschen geweest, die eenige woorden 

 daaruit in het geheugen hadden gehad. Boeken of geschriften in deze taal bestaan er 

 ook niet meer. Ten minste wilde geen van de inboorlingen daarvan iets weten. 



Ik voeg hiernevens eene afteekening, zoo als ik die heb gekregen van den Boemie parisie 

 Koe, schrijver van den Radja Bitjara te Bima. Ook Rafflbs geeft eene copij in den At- 

 las bij zijne «History of Java." 



Hij, die zich de moeite geven wil mijn alphabet met dat van Raffles te vergelijken, zal vinden, 

 dat de letters meest alle verschillen, maar dat evenwel bij de meeste de grondvorm terug te vin- 

 den is. Alleen de volgende zijn in Raffles geheel anders : pha, ra, tha, ba, da, dha, ka, rha, 

 za en de laatste da. De za van Raffles is naar de Boeginesche verklarende letters van 

 mijn alphabet een dja, en moet misschien eene dsa voorstellen. De laatste da heeft Raf- 

 fles waarschijnlijk naauwkeuriger dan ik, daar mijn letter daarvoor geheel overeenkomstig aan 

 de eerste dha is. Het zal dus wel het teeken onder No. XXVIIL6, in plaats van het teeken 

 No. XXVIIIa, moeten zijn. Daarentegen heeft Raffles voor de dja en dsa dezelfde teekens, 

 hetwelk nog minder juist kan zijn. Hij heeft het teeken No. XI tweemaal ; ik heb daar- 

 voor nog het teeken No. XXVI, waarschijnlijk juister. 



xlet geheele alphabet bevat dus de volgende klankbeteekenissen : a, ha, wa, ja, ra, 

 rha, la, sa, ma, na, nya, nja, ga, gha, ka, kha, ba, bha, nba, pa, pha, fa, 

 da, dha, nda, ndha, dsa, dja, ta, tha, tja, tscha. 



Het teeken No. I vóór een letter beteekent den klank e duidelijk en scherp. Het tee- 



