147 



verwijs ik eenvoudig maar het Ier zake gezegde bij de beschrijving van de rijken Bima en 

 Dompo. Van handel kan men Ier naauwernood spreken bij de beschrijving van een land, dat 

 slechts uit één dorp bestaat, door weinige arme menschen bewoond, die moeite hebben om hun 

 levensonderhoud te vinden. 



§ 2. Het vroegere rijk Tambora. 



Het land Tambora ligt op een schiereiland, en wordt aan drie kanten door de zee bespoeld. 

 In het O. grensde het aan Sangar en Dompo. Zijn vlakke inhoud bedroeg 19 vierk. geogr. 

 mijlen of 459 vierk. Javasche palen. Het geheele land wordt ingenomen door den berg Tam- 

 bora, op andere kaarten G. Aroen of Arow genaamd. 



Deze naam is tegenwoordig niet meer bekend, en werd misschien vroeger door de inwoners 

 van Tambora gebruikt. 



Reeds vroeger, d. i. vóór de uitbarsting van 1815, was de berg zeer arm aan water en vorm- 

 de geen enkele rivier. De menschen haalden het water aan het strand, waar zij tot dat einde 

 diepe gaten groeven, waarin zich het zoete water verzamelde. De berg was met bosschen be- 

 dekt. Men plantte een weinig koffij bij Kadingding , en rijst bij Ratoepa en Lingana. Er 

 werd, zeggen de oudere berigten, daar de velden door den sterken dauw genoegzaam bevoch- 

 tigd werden, in Augustus geplant en in December geoogst. 



De voornaamste rijkdom bestond in paarden, — in het vele was in het gebergte, — en in fraai 

 hout. Tambora leverde aan de Compagnie de helft, van het was, dat zij van het eiland trok. 

 De helft van de paarden, die in 1806, 1807, enz. over Bima uitgevoerd werden, kwam 

 van Tambora. Zij gingen door voor de schoonste van het eiland. 



De bevolking moet in 1808, volgens den heer Tobias , 4000 zielen bedragen hebben, en in 1815, 

 naar denzelfden heer Tobias, 8000, — welke laatste opgave waarschijnlijk te hoog is. De be- 

 volking wordt als arm, vlijtig, goedhartig, trouw, moedig en eerlijk afgeschilderd. Aan de 

 verschrikkelijke catastrophe van 1815 ontkwamen slechts 80 menschen, die in de kampong Tom- 

 po, ten noorden van den berg Roehoe, bij elkander woonden. Maar ook deze kwamen, in 1816 

 bij eene overstrooming, op drie na om, die sedert ook zeker gestorven ziju, zoodat er van 

 het geheele volk op den huidigen dag geen ziel meer overig is. 



De taal van het volk van Tambora was zeer merkwaardig. Raffles geeft eene kleine woor- 

 denlijst in zijne History of Java, welke ik hieronder over zal nemen. Daaruit blijkt, dat de 

 taal met de overige van het eiland weinig of niets gemeen heeft. Het is dus mogelijk, dat 

 de eerste menschen van Tambora uitgewekenen van Flores zijn geweest, zoo als de legende 

 ook vermeldt. Dit zou tot eene nadere kennisvan de dialecten op Flores medewerken kunnen. 

 Vergelijkt men in Raffles (nieuwe uitgave, He aanhangsel) de woordenlijst van Tambora met 

 die van Eude , dan ziet men dat geen enkel woord in de twee talen hetzelfde is of slechts 

 eenige overeenkomst heeft. Dus met Eude of Midden- en Zuid-Flores schijnt Tambora in al- 

 len gevalle niet in betrekking geweest te zijn als moederland en kolonie. Ook met de woor- 

 denlijst van Flores bij Roorda van Eijsinga, »laud- en volkenkunde," heeft die van Tambora 

 wederom niets gemeen. 



