148 

 § S. Papekat. 



Dit landje besloeg eene oppervlakte van 22 vierk. geogr. mijlen , of 53 Javasche palen. In 

 het W. en Z. grensde het aan de baai van Soembawa. In het N. en 0. werd het door het 

 rijk Tambora omgeven. 



De bevolking moet in 1813 p. m. 2000 zielen bedragen hebben. Een berigt van 1801 

 spreekt van 2G0 familien, dus omstreeks 1000 zielen. De menschen waren er arm , — plant- 

 ten een weinig rijst en zeer veel pinangboomen, — en zamelden was in. Het land werd dikwijls 

 door de zeeroovers bezocht. De inwoners moeten uilgewekene Bimanezen geweest zijn, en hebben 

 daarom waarschijnlijk Bimaneesch gesproken. Niemand kon zich in 1815 van den ondergang 

 redden, zoodat het geheele volk te gronde is gegaan en er geen spoor van overgebleven is. 



§ h. De berg Tambora en zijne uitbarsting in het jaar 1813. 



De berg Tambora was vóór 1815 een kegelberg, en wel de hoogste van den geheelen 

 Archipel, zooals ik dadelijk aantoonen zal. Hij was altijd zeer arm aan water, — verschafte dus 

 geen' toevloed aan beken of rivieren, — en was daarom ook weinig bebouwd. Hooger op, bedek- 

 ten bosschen zijne hellingen. Hij verdeelde zich, even als zooveel bergen op Java, in twee top- 

 pen, een' O. -lijken en een' W.-lijken top, die op eenen zeer grooten afstand zigtbaar waren. 

 Zoo zeiden mij oude burgers van Bima , dat men ze, van Batavia komende, even zoo spoe- 

 dig zag, als de piek van Lombokh, ofschoon zij veel verder liggen dan deze. Niemand wist, 

 dat de Tambora een vulkaan was, dewijl hij sints onheugelijke tijden geen teeken van in- 

 wendige werking gegeven had, noch asch, noch lava had uitgeworpen, en ook niet door ge- 

 raas had verraden, dat er een haard van onderaardsch vuur was. 



De basis van den berg heeft eene lengte van het O. naar het W. van 22 geogr. minuten. 



Daar tegenwoordig de hoogte van den berg nog 8786 voeten rijnl. bedraagt, moet de vroegere 

 top ten minste 1-3,748 Rijnl. voeten hoog geweest zijn , en kan hij zeer ligt 14,000 voeten 

 en meer bedragen hebben (hetwelk door mathematische berekeningen ligt te vinden is), 

 terwijl de Rindjanie op Lombok tegenwoordig nog eene hoogte van 11,906 voet heeft. 



Bij het berekenen van de vroegere hoogte v a n den Tambora moet men vooral niet uit het 

 oog verliezen, dat hij twee toppen had; anders zou men voor eenen enkelen top de buitenge- 

 wone hoogte van meer dan 16,000 voeten verkrijgen. Mijne schatting komt overeen met die 

 van de burgers van Bimaj en van de oudste ingezetenen, die zeggen dat de berg meer dan 

 een derde gedeelte van zijne hoogte heeft verloren. 



Eenigen tijd vóór de uitbarsting, — de inwoners zeggen reeds drie jaren van te voren, — be- 

 gon zich boven den top eene digte wolk te vertoonen, die ten laatste zelfs door den hevig- 

 sten wind niet werd verdreven, — steeds digter en digter en donkerder werd, en steeds 

 meer en meer zakte. Somtijds hoorde men het in den berg donderen, — eerst slechts zelden en 

 zacht, — later altoos menigvuldiger en sterker, — en eindelijk all ij ddurend en onheilspellend. 



De verschrikte bewoners zonden naar den Resident van Bima, om te vragen wat deze tee- 

 kenen toch beduidden. Zij smeekten om raad, en dat hij toch iemand zou zenden, die 

 zelf de zaak mede kon aanhooren, zien en onderzoeken. De Resident, toenmaals Piclat ( ? ), 

 zond een' burger, met name Israël, wiens broeder nog op Bima leeft. De man kwam op 



