149 



Tamhora in den nacht vóór het verschrikkelijk voorval, en werd den volgenden dag mede on- 

 der de uitwerpselen van den berg begraven. 



De uitbarsting had onder de inboorlingen ten gevolge een vermoeden van een strafgeregt 

 van den hemel, over het rijk Tamhora gebragt om de roekeloosheid van den koning. Dit 

 verhaal, zoo als ik het ook uit den mond der inboorlingen gehoord heb, is woordelijk medege- 

 deeld in het werk van den heer Roorda van Eijsinga, wlndie," He boek, pag 40— 42, waarnaar ik 

 kortheidshalve verwijs. Ik heb nog alleen maar hierbij te voegen, dat de koning dien Seid, 

 niet kon dooden, daar hij na eiken moordaanslag weder levend werd. Het volk zegt en 

 gelooft, dat deze Seid zich nog tegenwoordig aan den G. Apie ophoudt, waar hij een kluize- 

 naars-leven leidt. 



Betrekkelijk berigten over de uitbarsting verwijs ik hier naar de volgende bronnen, die 

 ik niet woordelijk overschrijf, om het verslag niet al te lijvig te maken. » Narrative of the 

 » effects of the eruptïon from the Tamhor a-mounta.'vn in the Island of Soembaioa, on the 

 » 11 en 12 April 1315." «Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap, deel VIII, 2de 

 » editie. Batavia, 1826, bladz. 343." Dit artikel is overgenomen en in het Hollandsen 

 vertaald door J. Olivier , »Land- en zeetogten in Nederlandsch Indie ," 2de deel. Am- 

 sterdam , p. 242 — 264. Verder het reeds vermelde werk van Roorda van Eijsinga , » In- 

 dié, ter bevordering der kennis van Neerland's Oostersche bezittingen," Breda, 1842, boek II, 

 bladz. 86 — 48. 



Reeds op den lsten April 1813 hoorde men op Banjoewangie de slagen uit het binnenste 

 van den berg Tamhora. Den 5den schijnt echter eerst de eigenlijke uitbarsting begonnen 

 te zijn. Vermoedelijk opende zich de top, en bedekte de massa, die zich door de opening 

 ontlastte, plotseling de omstreken van den berg , daar anders de inwoners van Papekat en 

 Tamhora, ten minste voor een gedeelte , tijd zouden gehad hebben om te vlugten. Van hen 

 allen zijn slechts vier menschen ontkomen, behalve degenen, die zich buiten 's lands bevon- 

 den, — zes-en-twintig in getal. Er volgde nu een aschregen, die verscheidene dagen duurde, 

 en op Balie, Banjoewangie en verder noordwaarts in het midden van Java werd waargeno- 

 men. De hevigste uitbarsting had echter plaats op den lOden April des avonds om 7 uren. 

 Lava-stroomen, of ten minste groote massa's van gloeijende steenen, stortten van alle zijden 

 van den berg af. Van Sangar zag men drie vuurkolommen hoog opwaarts stijgen. Een uur 

 later was door de asch en de steenen alles in de digtste duisternis gehuld. Tegen 10 uren 

 s avonds brak er met stormachtig geweld een wervelwind los, die de boomen ontwortelde, 

 de huizen omwierp, en de overblijfselen met zich voerde. De zee steeg plotseling 12 voeten 

 hooger, dan bij den hoogsten vloed, en stortte, alles vernielende, op de lagere gedeelten des 

 lands in. De wervelwind is, naar mijn inzien, door de instorting van den top ontstaan, die 

 volgen moest, zoodra binnen in den berg alles gesmolten of in asch en puimsteen veranderd 

 was. De wind ging na een uur liggen, — het onderaardsch geraas daarentegen, de asch- en 

 steenregen namen meer en meer toe, en de duisternis duurde onafgebroken driemaal 24 uren, 

 namelijk van den avond van den lOden tot dien van den 12den April. Toen werd het 

 weder licht, en nam de aschregen en het onderaardsch geraas af. De eigenlijke uitbarstin- 

 gen werden zeldzamer, maar vernieuwden zich, even als de aard- en zeebevingen, nog enkele 

 malen tot op den lSden Julij. 



