150 



Het vulkanisch gruis lag te Sangar over de drie voeten hoog , — op Bima 1 '/ 2 voet , — op Soem- 

 bawa 2, — in het W. van het eiland en op Lombok nog 1 1 / 2 voeten,— • op Baliel voet^ — 

 op Banjoewangie 9 duimen hoog. Op Batavia viel er nog asch tot de dikte van den rug 

 van een mes, en zelfs in de binnenlanden van Benkoelen was zij nog merkbaar. 



Men onderscheidt tegenwoordig bij Sangar nog drie verschillende lagen van uitgewor- 

 pene stoffen; de onderste bestaat geheel uit fijne asch, en is waarschijnlijk van die ge- 

 deelten van de uitwerpselen, die van den Sden tot den lOden April naar beneden kwamen. 

 De tweede laag bestaat uit steenen (Lapilli) die grooter zijn, naarmate zij dieper liggen, 

 zoodat dus de grootste het eerst gevallen zijn. Deze steenen zijn vermoedelijk in den nacht 

 van den lOden uitgeworpen, toen de top kort te voren ingestort was. De bovenste en dikste 

 laag bestaat uit grof zand , waaruit de fijnste korreltjes welligt door verloop van tijd door 

 den regen uitgewasschen en weggespoeld zijn. Dit is het gedeelte, dat van den Uden tot 

 den 14den April uitgeworpen werd. De asch daarentegen, als het fijnste en ligtste gedeelte, 

 werd door den wind op grootere afstanden vervoerd. De kring, waarin de uitbarsting merk- 

 baar was, breidde zich het meest uit naar het W , (de oost-moesson was namelijk reeds 

 ingevallen), en de oosten-wind dreef de massa van asch voornamelijk naar het westen. 

 De slagen waren ook in deze rigting hoorbaar, ja zelfs verder dan waar de asch ver- 

 spreid werd. 



In andere rigtingen heeft men ze gehoord, te Makasser , Ternate en Timor , ja nog ver- 

 der oostelijk; ofschoon naauwkeurige berigten omtrent de grenzen van de werking in deze 

 rigting ontbreken. 



Brengt men alle voorhande zijnde berigten bij een, dan vindt men, zonder al te overdre- 

 vene veronderstellingen over de uitbreiding te maken van den kring, waarin de uitbarsting 

 van den Tambora voelbaar was, (zelfs daar waar de beriglen ontbreken) , dat de kring waar- 

 schijnlijk een eivormige gedaante had, waarvan de grootste middellijn van het O. Z. O. 

 naar het N. N. W. en de kortste van het Z. Z. W. naar het N. N. O. liep; dat gene eene 

 lengte had van 4S0 geogr. mijlen of cc. 2250 Jav. palen, en deze van 390 geogr. mijlen of 

 cc. 1930 Jav. palen. 



Deze kring, waarin de uitwerking gevoeld is, is zoo groot, als er nog geen inde geschie- 

 denis van de bekende uitbarstingen van eenen vulkaan geweest is. 



De zee van rondom was ver met puimsteen en boomstammen bedekt. Den puimsteen vond 

 men in de nabijheid van het eiland Soembawa , en nog verder naar het Z. naar den kant 

 van het Sandelhout- eiland , waar het door den W.-lijken stroom in zulk eene menigte heen 

 dreef, dat de schepen daardoor in hunne vaart gestremd werden. In menige baai van 

 het eiland Soembawa kon men in het geheel niet meer of slechts met moeite binnenloopen : 

 andere, zelfs op Lombok, waren te ondiep geworden, om tot legplaats van groote schepen te 

 dienen. De zeebevingen waren op Bima zoo hevig, dat de golven diep landwaarts indron- 

 gen, — onder de huizen doorgingen, — en de praauwen en schepen op het strand zetleden. Ook 

 te Sumanap werden zij gevoeld. 



De vier menschen, die zich bij den Tambora op eenen heuvel gered hadden, en de 26, 

 die zich buiten 's lands bevonden, sloegen zich neder in de kampong Tompo , iets W. lijk 

 van Gempo aan de baai van Soembawa. Nog in hetzelfde jaar werden zij allen door eene 



