lm 



Hierbij komen nog over de 10,000 menschen, die Lombok door hongersnood en ziekten 

 verloor. 



Mijne opgaven zijn de laagste, die er bestaan. Tobias geeft op voor het getal menschen, 

 die alleen op Tambora omgekomen zouden zijn, 10,000, — en Philips 12000. Van den Broek 

 wilde zelfs, dat op Lombok de bevolking van 200,000 tot op 20,000 afgenomen was. 



Ik heb allen grond, om mijne opgaven voor de naauvvkeurigste te houden. 



Bij zulk een verlies aan menschen, is het verlies van gebouwen en have naauwelijks der op- 

 merking, waardig. Veel gevoeliger echter was het verlies aan paarden, buffels en ander 

 vee, — dat tot op een vierde uitstierf. Nog treuriger echter zijn de natuurlijke nadeelen, 

 waaronder het land tegenwoordig nog lijdt en nog lang lijden zal, en waarover ik ter 

 behoorlijke plaatse reeds grootendeels gesproken heb. 



Een groot gpdeelte van den voor de bebouwing geschikten grond werd met vulkanische 

 stoffen bedekt, en voor alle verdere bebouwing ongeschikt gemaakt. Een gedeelte van de 

 bosschen werd vernield, en der geheele vegetatie de vroegere ontwikkelingskracht ontroofd, zoo- 

 dat zij tegenwoordig jaarlijks eenen winterachtigen periodieken stilstand ondervindt. Bronnen 

 droogden op, — rivieren werden geheel droog of worden zulks nu alle jaren in de oost- 

 moesson. De lucht is warmer en het land drooger geworden ; het regent minder dan vroe- 

 ger,— en dus is een der meest vruchtbaar-makende hefboomen , de vochtigheid van den atmos- 

 pheer en van den grond, afgenomen en heeft hare werking verloren. Er kunnen eeu- 

 wen verloopen, eer het evenwigt zich weder hersteld heeft, en vóór dat alle nadeelige ge- 

 volgen van de uitbarsting van 1815 uitgewischt zullen zijn. De schrik over het voorval was 

 bij de overbl ij venden onbeschrijfelijk. Een diepe, onverklaarbare, godsdienstige indruk drong 

 in de gemoederen dier menschen, die in de gebeurtenis de straffende hand van God meen- 

 den te zien. Van den berg sprak men niet, dan met bijgeloovige vrees, en verhaalde el- 

 kander de wonderlijkste en verschrikkelijkste dingen van de booze geesten, die er huisden, — 

 van het vuur, dat de menschen vervolgde en verteerde, — van het ongeluk, dat eene bestij- 

 ging over het land zou brengen en dergelijke. Niemand durfde zich in de nabijheid van 

 den berg te wagen. Alle proeven, om hem te beklimmen, mislukten. Vetter , Eijlers , To- 

 bias en anderen beproefden het, maar kwamen altijd onverrigter zake weder terug, eens- 

 deels omdat zij zelven voor de moeiten en gevaren terugdeinsden, anderdeels omdat hunne 

 gidsen van Dompo en Sang ar hen verlieten en wegliepen. Daarom heette het algemeen, 

 dat de berg niet meer te bestijgen was. Ik kwam den 7den Augustus in Sangar aan, en 

 verklaarde den Radja bitjara , dat het mijn vast voornemen was, om den berg te beklim- 

 men. Ik had veel moeite, om hem gerust te stellen en te bewegen om mij de noodige hulp te 

 verleenen. Hij zeide, dat mijn leven gevaar liep, en dat hij daarvoor verantwoordelijk zou 

 zijn. Ik zeide hem ten laatste: »dan moet ik het maar alleen beproeven." Dat wilde 

 hij ook niet. Wanneer ik er heenging, meende hij, moest hij ook mede, — dat was de 

 wil van de Compagnie. Ik troostte hem, en zeide hem vooruit, dat wij bovenop eenen die- 

 pen ketel, en in plaats van vuur slechts water daarin zouden vinden. Den 8sten Augustus 

 bragt ik door met toebereidselen voor de reis te maken. Het kostte moeite, om den men- 

 schen begrijpelijk te maken, waartoe alles, wat wij medenamen, noodig was, en vooral om 

 hen er toe te brengen om de noodige water-vaten medetenemen. 



