166 



hen naar den Sultan.. Deze antwoordt , dat hij met de zaak niet te maken heeft en zendt 

 ze weder naar den sabandar. Zoo worden de menschen heen en weder gezonden tot dat zij 

 begrijpen, dat er geen regt te krijgen is. Het is dus vooruit te zien, dat het gouverne- 

 ment vroeg of laat een einde aan deze misbruiken zal moeten maken in het belang van 

 zijne eigene onderdanen en in het welbegrepen voordeel van Soembawa zelf, hetwelk onder 

 eenen zoodanigen stand van zaken ook lijdl. 



Over den invoer bezit ik weinig of geene opgaven. 



De artikelen van invoer zijn over het algemeen dezelfde , die ik reeds bij Bima vermeld 

 heb , ook komen zij van dezelfde plaatsen. 



Ik maak hier nu opmerkzaam op eenige bijzonderheden, die in het overzigt over den in- 

 voer in Bima niet vermeld zijn. 



Zout wordt in het land zelf niet veel gemaakt, misschien 6 — 8 koijangs. Van Makas- 

 ser alleen worden jaarlijks over de 40 koijangs aangebragt, tegen ƒ2 den pikol, — terwijl het 

 zout van Bima slechts f 1,80 kost. 



Opium mag niet ingevoerd worden, maar wordt toch door de Boeginezen in het W. of 

 van Pidjoe op Lombokh binnen gesmokkeld. Het verbod tot invoer geldt ook alleen maar 

 voor het onmiddelijke gebied van den Sultan. De vorsten, van Alias af tot Tjereweh toe, 

 storen zich daar niet aan. Een voornaam artikel van invoer is verder suiker en wel areng- 

 suiker van Makasser , lontar-suiker van Bali en Bima en rietsuiker van Bima. Vroeger 

 kostte een bal suiker tot f 1 zoodat de kooplieden van Celebes voor 6 zulke ballen een kar- 

 bouw inruilden. 



Als gewigtige artikelen van invoer heb ik boven reeds kokosnoten en kokos-olie genoemd. De 

 meeste fijne kleedingstoffen komen van Makasser en Saleijer . Ook wordt er zeer veel kain 

 doerias aangebragt, waarvan de vrouwen, even als die van Makasser, korte maar wijde en 

 doorschijnende baadjes dragen. 



De sabandar te Soembawa, tegenwoordig hadji Abdoel M ar as , een Maleijer, bezit twee 

 schepen. Van de Grooten des lands, bezit alleen Dea Sahema een schoener. Hij is ook 

 de eenige, die eenen eerlijken handel drijft. De overige rijksgrooten, ja zelfs de Sultan drij- 

 ven geen anderen handel, dan dat zij hunne slaven en pandelingen naar den bazaar zen- 

 den, om daar in het klein te verkoopen, wat zij van hunne onderhebbendcn afbedelen en 

 afpersen. 



Over het getal der aankomende en afgaande schepen beslaan geene opgaven. Het getal der- 

 gene, die jaarlijks in de havens des lands laden, kan 8 — 10 bedragen. De handel wordt 

 voor het grootste gedeelte gedreven met praauwen, die bijna alle den Boeginezen toebehoo- 

 ren. Met belrekking lot het transport op de wegen in de binnenlanden en tot de kustvaart, 

 verwijs ik eenvoudig tot hetgeen ik daarover bij Bima in § 5 van het Ie. gedeelte van het 

 111c hoofdstuk gezegd heb. Alles wat daar gezegd is, is ook van toepassing op den toestand 

 in het rijk Soembawa, Zoo ook helgeen over maten en gewigten en munten gezegd is (ter- 

 zelfde plaatse § h) met de volgende uitzonderingen echter. 



De ganlang heeft even als op Java 10 kattics rijst, en niet 5 zooals op Bima. 



De bos of ikat padi houdt even als op Java 10 katties en niet 1—2 zoo als op Bima. 

 De verhoudingen der muntspeciën zijn dezelfde als op Bima, met het onderscheid, dat het 



