170 



om hun gebed te doen, en noch verzoeken noch bedreigingen vermogten hen daar- 

 van af te brengen. De tempels waren altijd stampvol en de meeste nachten moest ik 

 slapeloos doorbrengen, daar uit alle huizen het geprevel klonk der gebeden en koran- 

 spreuken, 



Het nieuwejaar, op Java zulk een feestdag voor de inboorlingen , ging op Soembawa treu- 

 rig en stil voorbij, ofschoon hier en daar eenige beter gekleede menschen over den weg 

 gingen. Na het nieuwejaar kwam er nog een tweede tijd van vasten van 6—14 dagen, welke 

 door den geloovige min of meer streng werd gehouden. Het valt niet te ontkennen , dat het 

 fanatismus een' goeden invloed op de zedelijkheid van het volk gehad heeft; — van den ande- 

 ren kant geloof ik echter, dat het ook de neiging tot leugen en huichelarij vermeerderd en 

 de vatbaarheid tot allen vooruitgang verminderd heeft. Het volk helt zeer over tot geestelijken 

 hoogmoed, gepaard roet alle mogelijke bijgeloovighcid en gelooft zich niet alleen beter dan de 

 ongeloovigen, maar ook dan de geloovige omliggende broeders, die, wat de doode formalitei- 

 ten aangaat, met hen geen gelijken tred houden. Wanneer fanatieke priesters niet op 

 nieuw den geest opwekken, zal de dweeperij wel gedeeltelijk ophouden, waartoe vermeerderde 

 welvaart, levendiger verkeer en de tegenwoordige talrijke nederzettingen veel zullen bijdragen. 



§ 6. Taal. 



Reeds vroeger heb ik opgemerkt, dat de taal vac Soembaiva de meeste verwantschap heeft 

 met die van het volk van Sassakh, veel meer dan met die van Bima of Sangar. Zij bevat 

 zeer vele woorden uit het maleisch, ja, ik geloof, dat zij eigenlijk weinig woorden bezit, 

 die men niet weder terug vindt in deze taal of in die van Java, 3Iadura of Sassakh. Met 

 betrekking tot hare verwantschap met de genoemde talen, verwijs ik naar het 7de hoofd- 

 stuk en de daarbij gevoegde woordenlijst. Wat de taal van Soembaiva dadelijk zeer van die 

 van Bima onderscheidt, is het gebrek aan de talrijke vokaalverbindingen, het niet bestaan 

 van de klank ƒ, en verder, dat niet als in het Bimancesch de neiging bestaat, om de eind- 

 consonnantie te verwaarlozen. Terwijl men op Bima, il j ara in plaats van djaran zegt, blijft 

 de uitspraak op Soembawa vol , even als op Java. 



Om aantetoonen, hoeveel de taal van Soembawa met de maleische en sassakhsche overeen- 

 komt, heb ik slechts het volgende aan te voeren: mijne woordenlijsten van Soembawa en 

 Sassakh bevatten 620 woorden, waarvan de beide talen 219 met de maleische gemeen heb- 

 ben; 91 hebben zij gemeen, die niet tot het maleisch terug te brengen zijn. Dus hebben 

 de beide talen volgens de lijst 810, of juist de helft der 620 woorden gemeen. Hierbij moet 

 ik opmerken, dat ik ook die woorden, als aan beide talen gemeen beschouw, die klaar- 

 blijkelijk denzelfden wortel hebben, ofschoon zij ook in de talen eenige wijzigingen onder- 

 gaan hebben. In het W. van Soembawa is de overeenstemming tusschen de twee talen nog 

 veel grooter. Eindelijk heeft zoowel de eene als de andere taal woorden met het maleisch 

 gemeen voor welke de andere een eigen woord heeft. 



Zoo in het Maleisch. Sassakhs. Soembawareesch. 



miskin. rara. miskin. 



lobang. loba?ig. lekokh. 



