171 



Echter geloof ik te mogen aannemen , dat de taal van Soembawa niet meer maleisen be- 

 vat dan die van Sassakh. 



Hetgeen ik over het schrift en de schrijfmaterialen opzigtelijk Biina gezegd heb, kan ook 

 op Soembawa toegepast worden. Er bestaat niets van een vroeger eigen schrift. Merk- 

 waardig genoeg is het, dat op Sassakh het Javaansche schrift in gebruik is, terwijl 

 de verwante taal op Soembawa bijna uitsluitend met Makassaarsch karakter geschreven wordt. 

 Scholen bestaan er in het land niet. Verhalen hoort men ook niet. Alleen de koran 

 wordt geduld en gelezen. ïk ben echter overtuigd , dat er makassaarsche verhalen en hand- 

 schriften bestaan en gelezen worden , en ook in maleisen en arabisch en misschien zelfs in 

 soembawareesch schrift, maar al mijne vragen hieromtrent bleven onbeantwoord, en het 

 belagchelijk wantrouwen belette mij ook geregelde navorschingen te doen naar de vreemde of 

 inheemsche letterkunde. 



§ 7. Bestuur en Regtspleging . 



Ik heb reeds genoeg overliet wantrouwen geklaagd, dat de Sultan en rij ksgrooten tegen mij 

 aan den dag legden. Rooit was dit echter zoo merkbaar als toen ik regtslreeks of met omwegen 

 naar het bestuur en de geschiedenis van het land vroeg. Men antwoordde mij in het ge- 

 heel niet of door tastbare leugens. Toen ik vroeg of de wetten en gebruiken niet schrifte- 

 lijk bewaard werden, heette het van neen. Zelfs de Dea Samade beweerde, dat er geene 

 oendang-oendang Soembawa bestond. Naderhand verzekerde mij Dea Samade, als ook later 

 te Makassar de sabandhar, dat er zulk eene oendang-oendang bestond, en elke rijksgroote 

 er een had. De eerste beloofde mij naderhand een afschrift te zullen zenden. Hij beval mij 

 echter aan, om er den Sultan niets van te laten hooren, daar hij zich anders zijne ontevre- 

 denheid op den hals zoude halen. Of hij woord zal houden is nog de vraag. Ik kan het 

 bezwaarlijk gelooven. Het weinige, dat ik vernomen heb, breng ik hier bij een, met eenige 

 aanteekeningen, voornamelijk uit het verslag van den heer Tobias. 



De regeringsvorm van Soembawa schijnt oorspronkelijk dezelfde geweest te zijn, als die van 

 Bima. Intusschen schijnen er wijzigingen in gekomen te zijn, die een werkelijk onderscheid 

 hebben daargesteld. Ten allen tijde schijnt te Soembawa de Sultan weinig magt gehad te 

 hebben over het volk en de Grooten. Voornamelijk zorgden de rijksgrooten er voor, 

 dat zijne magt en onafhankelijkheid niet te groot werden. In vroegeren tijd wilden 

 zij zelfs niet toestaan , dat de Sultan naar Makassar ging , om den eed te doen. 

 Als reden wordt in oude berigten opgegeven, «indien de koning ginds en herwaarts gaat zoo 

 » zullen zijne oogen en begeerlens groot worden, onze magt zal besnoeid worden en dan zal 

 »het volk van Soembawa veel te doen krijgen en groote lasten moeten dragen." 



In plaats dat , even als op Bima, alle rijksgrooten aan het bestuur deel kunnen nemen, 

 zijn er op Soembawa slechts vijf, die eene soort van raad vormen, en eigenlijk het land re- 

 geren. Zij zijn naar rangorde: 



1 e. de Dba Ranga of Nene Ranga , 



2e. de Kali Bela , 



Be. de Dea Adipatti, 



