172 



•4e. de Nenti Dessa , en 



Se. wiens iitel ik niet ken. Zijn naam is Dea Samade. 

 Hij is de zoon van den fegenwoordigcn Kali Bela. 



Het woord Dea schijnt dezelfde beteekenis te hebben als het woord Radin, en wordt aan 

 alle lieden van hoogen adel gegeven. 



Deze vijf rijksgrooten kiezen den Sultan. De Sultan wederkeerig bevordert deze 5 rijks- 

 grooten met toestemming der overigen, wanneer er een door den dood uitvalt. De Dea 

 Rang a is de man op wien alles nederkomt. üe Kali Bela is bevelhebber in tijd van oorlog, 

 en zoo heeft ieder zijn departement. Echter veroorloven zij zich overschrijdingen, en zijn de 

 bezigheden niet zoo streng meer afgescheiden als welligt in vroegeren tijd. Ik weet b. v. 

 dat de Kali Bela ook dikwijls in twisten beslecht , voornamelijk met vreemden. Tobias zegt 

 in zijn ver.dag van 1808, » de koning heeft op Soembawa weinig in te brengenen het meeste 

 » gezag is in de handen der drie eerste rijksgrooten; dun, op Soembawa heerscht weinig orde." 

 De overige Grooten , die zich zoo van de regering uilgesloten zagen, beschouwden zich onaf- 

 hankelijk , zcodra zij zich sterk genoeg gevoelden. Van daar gedeeltelijk de altijddurende 

 verdeeldheden en onlusten, de menigvuldige burgeroorlogen en de ingewortelde regering- 

 loosheid in Soembawa. De beriglgevers uit de vorige eeuw noemen Soembawa » een konkelnest" 



Tobias, zegt in 1808 » kortom, die op Soembawa veel volk onder zich heeft en veel 

 «ammunitie, is als het ware koning op zich zelf." Zoo zijn Alias , Setelok , Taliiuang en Tjere- 

 weh werkelijk onafhankelijk. Dea Kraijoe op Ampang kon het ook zijn. Zoodra Dea Sa- 

 hama , als Nene Ranga afgezet was, beschouwden hij en zijn broeder te Lapi zich als on- 

 afhankelijke vorsten. Zij handelen ook als zoodanig. Dea Sahama is zoo rijk en magtig in 

 het land, dat hij den Sultan ligt ten val zou kunnen brengen, en wanneer hij niet zoo 

 vredelievend was, zou het reeds lang gebeurd zijn, en het zou hem zoo veel gemakkelijker 

 vallen, daar hij bij het volk bemind is en de rijks- versierselen in bezit heeft. 



De inkomsten van den Sultan en van de rijksgrooten zijn zeer gering. Allen bezitten rijst- 

 velden in eigendom en laten er een gedeelte van door de bevolking bearbeiden. Zij trek- 

 ken verder inkomsten van de vele paarden en buffels, die zij bezitten. De vogelnesten bren- 

 gen niet veel op. De Sultan deelt er de inkomsten van, als ook die van de uitgaande reg- 

 ten en havengelden, met den Dea Ranga. — Ampang , Plampang en Oeian moeten elk jaar 

 aan den Sultan 1000 bossen padi betalen, en bij gebrek daaraan, 25 realen. Deze zorgt voor de 

 eerste levensbenoodigdheden van den Sultan en mag het noodige daarvoor van de bevolking hef- 

 fen, wat hij ook voor zich zelven mag doen. 



De geregtelijke boeten worden onder de Grooten verdeeld. De opbrengst van het sappan- 

 hout wordt verdeeld tusschen den Sultan, de rijksgrooten en het volk , dat den aankap en 

 het transport tot aan Soembawa , bij wijze van heerendiensten verrigt. Het volk moet ver- 

 der den Sultan op reis en op de jagt vergezellen en daarbij voor eigen onderhoud zorgen. 

 Verder prest de Sultan het volk nog veel af, onder den titel van geschenken op zijne reizen, 

 bij feestdagen en bij alle mogelijke gelegenheden. Men heeft onder anderen in de inleiding 

 kunnen zien, hoe hij mijn verblijf tot voorwendsel nam, om het volk geschenken te laten 

 brengen. Toen hij van Makassar terug kwam, vorderde hij geschenken voor de gelukkige 

 terugkomst in zijn rijk; — en zelfs de armsten waagden het niet, om minder dan 1 reaal te 



