173 



brengen. De financiën van het rijk zijn altijd in de war geweest en had het lanp 

 bij de Compagnie altijd schulden , die b. v, in 1801 over de 10,000 rijksdaalders 

 beliepen 



Van het bestuur van de kleine rijken in het W. weet ik geene bijzonderheden, daar ik 

 aldaar te kort bleef, om die nader te leeren kennen. 



Over de regtspleging van het land, het strafregt en dergelijke heb ik eveneens geene be- 

 rigten ingewonnen. 



De regters ter eerster instantie zijn de dorpshoofden, die ter tweeder instantie de onderko- 

 ningen of distriktshoofden en ter hoogste de Nene Ranga met de rijksgrooten, of alleen, of 

 gezamenlijk in den rijksraad. 



Echtbreuk wordt in het geheele land met den dood gestraft, als ook moord en brandstich- 

 ting. Echter bestaat er gelegenheid, om zich van de doodstraf vrij te koopen. Diefstal wordt 

 met geldboete gestraft. De vorige rijksbestierder liet er rottingslagen voor geven. 



In Taliwang wordt diefstal gestraft door het afhouwen van de regter hand. 



§ 8. Geschiedenis. 



Van de vroegste geschiedenis van het land is ons niets bekend. Het is mij niet mogelijk 

 geweest, schriftelijke of mondelinge mededeelingen van welken aard ook, te krijgen. 



Uit het vroeger gezegde kunnen wij haast met zekerheid afleiden, dat de volken van Sas- 

 sakh en Soemhawa eens een en hetzelfde volk zijn geweest. Of echter de menschen van Soem- 

 hawa van Sassakh, of omgekeerd, die van Sassakh van Soemhawa herkomstig zijn, laat 

 zich moeijelijk bepalen. Ik ben geneigd te gelooven, dat de oorspronkelijke stam uit Sas- 

 sakh was. Vele overleveringen laten een' derden zoon van den eersten koning van Dompo naar 

 Soemhawa trekken; zoodat zich ook in dit land Javanen hebben nedergezet. Men zeide mij , 

 dat de Grooten van Soemhawa den oorsprong van hunne familien niet zochten van de vor- 

 sten van Dompo of Bima, maar van die van Bandjermassin. Hieronder loopt echter veel 

 bloot vermoeden of geheele dwaling. De geschiedenis meldt wel, dat in 1762 de Datoe Ta~ 

 hwang en de zoon van den Nene Ranga naar Bandjermassin gingen; maar de togt schijnt 

 eenvoudig een rooftogt geweest te zijn, en niet veroorzaakt door familieverbindtenissen met 

 het vorstelijke huis van Bandjermassin. Nog onwaarschijnlijker komt mij het voorgeven voor, 

 dat Sang ar eene kolonie vaa Soemhawa geweest zoude zijn. De taal van Sang ar heeft ook 

 veel meer overeenkomst met die van Bima dan met die van Soemhaica. Het Mahomeda- 

 msmus werd ook zoowat ten zelfden tijde ingevoerd als in het overige gedeelte van het ei- 

 land. Daarentegen werd Soemhawa iets later door de Makassaren onder het juk gebragt dan 

 de vorstelijke rijken, namelijk in 1624. De invloed van Goa hield zich langer in Soemhawa , 

 dan daar staande en bestaat zelfs tegenwoordig nog. Nu eens deed hij zich gelden door 

 vreedzame middelen, als, huwelijken, verdragen en dergelijke, dan eens door de wapenen bij 

 rooftogten, opstanden en burgeroorlogen. De val van Makassar was ook eene reden, dat 

 Soemhawa een bondgenoot werd der Compagnie. Dit rijk weigerde echter lang om een ver- 

 drag te sluiten, onder anderen nog in 1669, ofschoon het eenen gevlugten prins van Goa, 

 Aroe Kajoe uitleverde. Daarom werd in hetkontrakt met de oostelijke rijken in 1669 geslo- 



