178 



rijkste produkt. XHjen, kasoemba, katoen , suiker en kofnj komen eerst in de derde plaats. 

 De roerende rijkdom berust haast geheel op de veeteelt. De meeste buffels en geiten gaan 

 naar Celebes, de meeste paarden naar Java. Onder de produktcn, die uit het wild of uit 

 zee komen ■zijn de voornaamste: sappanhout, was, vogelneslen en tripang. 



De Industrie is nog in hare kindschheid en levert geene noemenswaardige artikelen voorden 

 uitvoer, zoodat deze geheel in ruwe produkten bestaat. De buitenlandsche handel en nor- 

 meer de invoer is geheel in handen van vreemden. De belangrijkste landen voor den han- 

 del van het eiland zijn Java, Celebes en Saleijer. De plaatsen van waar voornamelijk de 

 Europesche artikelen gehaald worden zijn Singapore en Soerahaija. Nu kan Blakassar hun 

 misschien weldra den rang betwisten. Ten opzigte van de munten maten en gewigten , 

 raadplege men het ter zake gezegde in het 111c hoofdstuk Ie. gedeelte § 4 en in het Vlle 

 hoofdstuk § 3. 



Men zal opmerken, dat geheel tegen den geest der kontrakten het Gouvernementskoper- 

 geld niet gangbaar is, maar daarentegen de petjes pasmunt zijn. 



§ f». Beschaving. Talen. 



Over het onderscheid der rassen, die men onder de bevolking aantreft, is in het Ile hoofd- 

 stuk reeds gesproken. De volgende hoofdstukken hebben mijne denkbeelden nog meer in bij- 

 zonderheden ontwikkeld, en er valt hier dus niets meer bij te voegen. 



De ontwikkeling van den geest staat in het geheele land nog op eenen zeer lagen trap. 

 Oppervlakkige kennis treft men nog maar alleen bij de hooge standen aan. Eene weten- 

 schappelijke of zedelijke opvoeding wordt er in het algemeen aan de kinderen niet gegeven. 

 Alles wat zij leeren bepaalt zich toteenige doode godsdienstige formulieren, en bij die der rij- 

 keren tot het verkrijgen van eenigc vaardigheid in het lezen en schrijven van het Makassaar- 

 sche schrift. ïusschen de mahomedaansche en christen- inwoners schijnt het nooit tot ge- 

 schillen over het geloof gekomen te zijn. 



Reeds in het begin van de heerschappij der O. I. Compagnie werd door bijzondere bepa- 

 lingen in de kontrakten hiervoor gezorgd. Het eenige spoor van onverdraagzaamheid vind ik 

 in de behandeling en de pogingen tot beheering van Orang Dongo's in het rijk van Bima. 

 Ofschoon de Soembawarezen zich voor het uiterlijke streng, ja zelfs tot dweepens toe aan het 

 mahomedaansche geloof houden, zijn er toch geene eigenlijke bewijzen van daadzakelijke on- 

 verdraagzaamheid bij hen bekend. 



Voor de uitoefening van het regt houdt men zich geheel aan de » haclat" in het betrokken 

 rijk. Het strafregt schijnt overal zeer willekeurig te zijn, daar de straffen door geld afge- 

 kocht en dus ontgaan kunnen worden. Vele straffen zijn nog zeer harden barbaarsch, zooals 

 het doodhongeren, het afbouwen van de hand, enz. 



Wat de talen betreft weten wij, dat er tegenwoordig in het land nog drie worden ge- 

 sproken, — het Bimaneesch, het Sangareesch en het Soembawareesch. Over den graad van 

 verwantschap, zal men het best kunnen oordeelen na raadpleging van de volgende drie 

 woordenlijsten, die naar dezelfde grondbeginselen zijn vervaardigd, als die van de taal van 

 Sassakh in het verslag over Lombohh , d. i. insgelijks naar het Maleisch- Nederduitsch woor- 



