26 



Arja Bintjoeloeku 't land Tangkas in Klongkong. Builen deze broeders van Arja Damar wordt nog 

 Arja Mangoeri als stedehouder in Dawoeh in Karang-Assem opgegeven, en de drie voorname Wes- 

 jas: Tan Koeber , Tan Kawoer en Tan Moendoer (deze zijn echter zinnebeeldige namen,) verkrijgen 

 ook een gebied. In de Pamendanga, eene soort van geschiedenis der vorsten en priesters, 

 die echter van weinig waarde is, hebben deze voornamen gedeeltelijk andere stedehouderschap- 

 pen. Maar hierin «vordt ten minste ook Patih Gadja Madda als stedehouder van Mengoei 

 opgegeven, wat door alle Balinezen bekrachtigd, maar in de Oesana Java (1) uitgelaten 

 is. Wij zien dus Bali al in den beginne onder stedehouders verdeeld; van stede- 

 houders konden deze spoedig onafhankelijke vorsten worden, zoo als wij ze thans zien. In 

 het jaar 1683 schijnt, naar het berigt van de Hollandsche gezanten, de Deva Agoeng nog de ee- 

 nige vorst van Bali geweest te zijn, en het is waarschijnlijk, dat hij als zoodanig beschouwd 

 werd en over geheel Bali invloed had tot vóór omstreeks 100 jaren , wanneer Gelgel, de 

 oude zetel van hem, vernield is. De landen naast Klongkong, Bangli, Gianjar en ook Bo- 

 leleng, schijnen onmiddellijk onder den Deva Agoeng behoord te hebben, en zijn dan na 

 verloop van tijd als stedehouderschappen aan leden van zijne familie gegeven geworden. Hier 

 waren alzoo na de degradering van het geslacht van Arja Damar de eenige overig-blijvende 

 Xatrijas, maar ook zij werden gedeeltelijk door de Wesjas verdrongen. De geschiedenis van 

 Arja Damar's nakomelingen is alleen merkwaardig wegens de verkrijging van Badong en 

 stichting van dit rijk. Veel meer invloed op de geschiedenis van geheel Bali had het ge- 

 slacht van Patih Gadja Madda. Deze, de tweede veldheer der vorsten van Madjapahit, had 

 zijnen zetel in Mengoei. Het paleis van Mengoei is een van de oudste. Abdullah (pag. 16^) 

 laat zelfs den Deva Agoeng in het begin in Mengoei wonen; mijne ingewonnen berigten 

 stemmen echter in dat punt met de Oesana Java overeen, waar de Deva Agoeng zijn' eer- 

 sten zetel in Gelgel heeft ; naderhand is hij naar Klongkong vertrokken. Tot Men- 

 goei behoorde buiten het tegenwoordige land van dien naam het grootste gedeelte van Ba- 

 dong, (het kleinere oostelijke gedeelte van Badong vormde het rijk Pinatih, dat in lateren 

 tijd onder de opperheerschappij van Mengoei behoorde,) — verder een gedeelte van het tegen- 

 woordige Gianjar, Kramas, en het land Marga , dat thans tot Tabanan behoort. Het was 

 dus een aanzienlijk rijk en even groot of nog grooter dan Tabanan. De broeders van Ar- 

 ja Damar hadden nu wel is waar ook verscheiden gedeelten van het tegenwoordige Men- 

 goei, maar allen schijnen spoedig door de magt van Gadja Madda en zijne opvolgers on- 

 derdrukt te zijn; alleen het rijk Pinatih onder de nakomelingen van Arja Beleteng bestond 

 voort, maar werd schatpligtig aan Mengoei. ïn dezen tijd (circa vóór 250 jaren) kunnen 

 wij dan de positie van Bali dus opgeven : Klongkong, Gianjar (met uitzondering van Kra- 

 tnas) , Bangli en Boleleng behooren aan den Deva Agoeng en aan poenggaiods (stedehou- 

 ders) van zijn geslacht,* Tabanan behoort aan de nakomelingen van Arja Damar; Mengoei 

 met Badong en deelen van Gianjar en Tabanan {Kramas en Marga) behooren aan de na- 

 komelingen van Gadja Madda. Karang-Assem is waarschijnlijk nog onder de nakomelin- 

 gen van Arja Mangoeri (ten minste gedeeltelijk). Eene verandering van dezen staat van za- 

 ken werd daardoor bewerkt, dat de vorsten van Mengoei Karang-Assem veroverden , en dat een 



(1) Jli! do Oesana I>a!i vertoont zich een karakter van jmi tijiiioheid voor het gosinehl van Arja Damar. 



