44 



schen de Soedras en soms onder aan elkander gelijkstaande Goestis te spreken; overal, 

 waar het verschil van kasten en de leenpligt in aanmerking komen, zijnde vorsten en Poeng- 

 gawas regters; in geestelijke zaken echter de Padandas. 



De eerste leenpligt is gelijk als in de middeleeuwen: het volgen in den oorlog ; verder 

 hebben de Poenggawas en hunne ondergeschikten tot alle openbare werken en feesten van 

 den vorst bij te dragen, het volk buitendien nog al de werken van den Poenggawa te 

 verrigten Het volk onder leiding der Poenggawas moet de paleizen der vorsten, en de ver- 

 brandingsteden bouwen, de wegen in goeden staat brengen, buitendien bij alle offeranden, 

 familie-feesten en verbrandingen tot bestrijding der kosten, maar meestal in natura, con- 

 tribueren. Directe lasten zijn zeer onbeduidend; de gemeene man betaalt eene kleine 

 taxa van tuinland en een weinig meer van sawah's. De vorsten kunnen dan ook niet rijk 

 zijn, bijaldien zij niet een aanzienlijk privaat-vermogen bezitten; zij zijn echter magtig, 

 zoo lang als hun naam de Poenggawas in onderwerping houdt, en kunnen dan ook zonder 

 eigene onkosten en somtijds nog met voordeel voor hunne privaatkas de luisterrijke feesten 

 en verbrandingen houden, waartoe de getrouwe leenmannen met ijver bijdragen. (Dat in 

 Den Passar de groote verbranding nog niet plaats grijpt, ligt dan ook daarin, dat het 

 aanzien van den tegenwoordigen vorst niet groot is bij de Poenggawas, en dat er te 

 weinig gecontribueerd wordt. Buitendien houdt Kassiman de inkomsten). Tot de inkom- 

 sten des vorsten en der Poenggawas behooren nog de regten op den handel, de tollen 

 en brug- of weg-gelden (1). De handel vooral brengt veel aan den vorst op, en door den- 

 zelven zijn de vorsten van Badong betrekkelijk rijk geworden, voornamelijk Pam'tjoettan en Kas- 

 siman. Ook Karang- Assem wint veel daardoor. Deze imposten gaan alleen het gemeene 

 volk, en de Chinezen, Boeginezen en Europeanen aan. De Goesti's, Devas en Ida's, die han- 

 del drijven, doen zulks zonder regten te betalen. — De leenheer en , vorsten en Poenggawas 

 doen dan ook wat voor het volk; zij geven namelijk het water, en het bouwen van kanalen en de 

 doelmatige bewatering der rijstvelden is hunne pligt; echter trekken zij ook hiervoor van de rijst- 

 houwers een klein inkomen. 



Soedras. 



De vierde kaste, de Soedras, hebben alle pligten en bijna geene regten, ten minste niet 

 tegenover de hoogere kasten. De onderworpenheid van hen gaat zoo ver, dat de vorst 

 of Poenggawa al wat hem bevalt uit hun huis nemen kan ; bij het vertrekken van den 

 vorst van eene plaats naar de andere worden gewoonlijk, de levensmiddelen, kippen, 

 eendvogels, ganzen enz. uit de huizen der Soedras in de dessa's, waar de togt doorgaat, 

 van de Parakans (volgelingen des vorsten) medegenomen, en de beroofde mag geene 

 klagte voeren. Zelfs de vrouwen van een' Soedra kan de vorst of Poenggawa wegnemen. 

 Hiertegen stuit echter het godsdienstig gevoelen, en nog meer tegen het vermoorden van een' 



(1) Ik ken echter mnar twee bruggen op JBali , (uitgezonderd die over kleine beken), welke eenigzins dien naam 

 verdienen: de eene bij Koetta , door Europeanen met hulp der Baliuezen gebouwd, eu eene, wegens gebrek 

 aan planken zeer gevaarlijke, over eene rotsspleet in Tabanan. 



