49 



Tijdrekening op Bali. 



De tijdrekening is ecne tweevoudige : de Indische en de Balinesche. Al wat zij daar- 

 over weten, is bevat in een werk genaamd Wriga Garga (l). Dit werk is zamengcsteld uit 

 Indische en Polynesische bestanddeelen en moet even als de overige literatuur op Java ont- 

 staan zijn, daar wij alleen op dat eiland eene bijna gelijke tijdverdceling vinden. 



Wij hebben eene Indische verdeeling des tïjds, volgens de maan-maanden ; deze maan- 

 maanden worden echter door interpolatie op het zonnejaar terug gebragt en de zonnen jaren, 

 worden gerekend van den tijd van Salivahana of Saka af, hetgeen ook in het grootste gedeelte 

 van Hindostan en Dekan gebruikelijk is. Deze aera begint den 14den Maart 78 v. Chr. Echter is 

 deze rekening weinig in gebruik op Bali, en de weinige astronomische kunde maakt haar uiterst 

 moeijelijk, doch moet zij, wegens den landbouw en sommige feesten bewaard worden. De 

 interpolatie geschiedt niet regelmatig; in ladië worden in 3 jaren 2 maanden ingevoegd; 

 op Bali kan deels de maand Kartika twee maanden beslaan , deels de maand Asada 

 zoo lang voortduren, totdat het sterrebeeld der Plejaden (Krêtlika) zich bij den ondergang 

 der zon vertoont. De eenige sterrebeelden, die de Balinezen tot zulke berekeningen bezigen, 

 zijn de Plejaden en de Orion. De laatste heet W aioekoe , de ploeg, ook met den Indi- 

 schen naam lang gala (in 't Maleisen tengala). Zij verstaan daaronder echter alleen de drie 

 middelste sterren van den Orion. Om de gebrekkige hulpmiddelen tot de berekening van 

 liet jaar te gemoet te komen, let men ook op zekere natuurverschijnseleu, die regelmatig 

 elk jaar op denzelfden tijd gebeuren, b. v. het bloeijen van zekere bloemen en planten, 

 en het vleugelkrijgen der witte mieren, verder op de verschijnselen der zee. Eigenaardig 

 is het, dat mij een man van rang verzekerde, dat de interpolatie van eene maand, ge- 

 durende zijnen leeftijd, maar drie keeren plaats gegrepen had. Dit zoude voor iedere in- 

 terpolatie eene tijdruimte van omtrent 12 jaren opleveren; waarschijnlijker grijpt iedere 10 

 jaren eene interpolatie plaats, daarom zoo eene afdeeling tenggek. Tegenwoordig zijn de 

 Balinesche maan-maanden iets over 80 dagen vooruit voor de Indische, zoo als Wilson den 

 tijd van deze bestemt. Het jaar wordt begonnen met de maand Kasanga; deze heet met 

 de Indische naam Tjetra (Skt. ir)<w>^), en begint, volgens Wilson, in Maart. Dit be- 

 wijst dan, dat de Balinesche jaren inderdaad met het juiste datum van Saka aanvangen 

 (14 Maar!), en Rames en Crawfurd's gissingen over het verschil der tijdrekening op Ja- 

 va en Bali laten zich in dien zin oplossen, dat de Balinezen het oud echte gehouden, de 

 Javanen echter, door den Mohamedaanschen invloed, de berekeningen van het zonnejaar 

 vergeten, en daardoor 7 of 8 jaren van Saka verder geteld hebben _, dan zij moesten. 



De maanden hebben met uitzondering van twee (Djjes'ia en Asada) èn Skt èn Baline- 

 sche namen. 



(1) Garga is, volgens Wilson, een van de 10 Moenis of heiligen; een Garga is ook de schrijver van as- 

 tronomische werken in Indië ; zie Bentley »Hindu astronomy ,'' p. 5-1; zijn boek heet Sanhita ; hij leefde 550 

 jaren v. Chr. Echter kan de Balinesche kalender zoo als hij is , niet van hem afstammen , daar hij bestanddeelen 

 inhoudt , die nooit in ïndic bekend geweest zijn. 



23 slc DBBL. 1849. 7. 



