55 



ten, welke orde dezelve op een' bepaalden dag hebben, voegt men het nummer des dags 

 der Indische week bij dat des dags der Polynesische week, en krijgt zoo een van de V2 

 omkeeringen als volgorde der 5 deelen des dags (en eveneens des nachts). De overige deelen 

 buiten Mreta zijn soenja (ledig, arm), kola (driftig; van den god Kala), pati (moet 

 sterven), linjok (wordt slecht en diefachtig). Verder is de dag in een burgerlijk opzigt ver- 

 deeld in 8 uren, dadauhan , die van zonsopgang tot den ondergang gerekend worden (zij hee- 

 ten dauh pisan, slag een, dauh ro, dauh tiga of leloe enz.). Eveneens is de nacht in 8 

 gelijke deelen verdeeld. Om het uur te bestemmen, bedient men zich van eene soort van 

 water-horologie (clepsydra), bestaande uit eene klapper met een klein gaatje beneden, die 

 op water rust; — zoodra die klapper gevuld is, wordt zij door den wachter geledigd, en 

 te gelijker tijd op eene daarbij zich vindende trom het getal slagen gedaan. Tnrigtingen 

 voor deze uur-berekening bevinden zich in de voornaamste paleizen, b. v. in Den Passar (in 

 Badong), in Mengoei enz. 



De maanmaand is verdeeld in de wi(te en zwarte helft , s'oekla - palvsa en 

 kres'na - paksa (eigenlijk de witte en zwarte vleugel) even als in ludie. De dagen 

 der witte helft heeten tanggal en worden gerekend van nieuwe tot volle maan; de da- 

 gen der zwarte helft heeten pangloeang. Om een datum op te geven noemt men den 

 dag der week, zoowel der Indische van 7 als der Polynesische van 5 dagen, den naam 

 der week (volgens de Balinescbe verdeeling van 80 weken), verder den naam en de helft 

 der maan-maand (de witte of zwarte), den dag dier helft, en eindelijk het jaar, van Saka 

 gerekend. In plaats van het jaar van Saka duidt men ook slechts het jaar der eeuw aan , 

 zettende de eeuw zelve als bekend vooruit. De eeuw is verdeeld in 10 afdeelingen van 10 

 jaren; elke zoodanige afdeeling heet teng gek, elk enkel jaar rak. Zoo hebben wij b. v. den 

 26sten Junij 1847 , Sanestjara (zaturdag) kaliwon (volgens de Polynesische week) wara Lan- 

 dap (in de week Landap) masa kasa (in de maand Kasa) soekla paksa (in de witte helft; 

 ook alleen tanggal, bij toenemende maan) ping 13 (op den dertienden dag) rak 9, tenggek 

 6 (dus 69^. Voegen wij hierbij de eeuw (1700), zoo hebben wij het jaar van Saka 1769, 

 waarbij 78 jaren te voegen zijn, om het jaar v. Gh. te verkrijgen (1847). 



Buiten de Wriga garga, die zoo als gezegd'wordt , geheel uit Indië afkomstig is (zie boven), 

 bestaan er nog twee w er ^ en over den kalender, die echter thans niet meer gebruikt wor- 

 den, en wel Soendari (1) troes en Soendari hosngka. Daar ik ze nog niet te zien krijgen 

 konde, kan ik weinig over dezelve mededeelen. DePanditain Taman zeide, dat deze werken 

 jonger dan de Wriga Garga en op Java vervaardigd zijn, daarentegen de laatste (de Wri- 

 ga Garga) in Indië (Kling). Zij zijn in vroeger tijd in gebruik geweest, maar de Balinescbe 

 priesters hebben aan de oudere Wriga Garga de voorkeur gegeven. Ook hier vertoont zich het vast- 

 houden derzelve aan het oude en naar hunne meening van Indië stammende. De Wriga Garga 

 schijnt dan ook wel uit den tijd des rijks van Daha (Kediri) te dagteekenen, van waar on- 

 ze priesters afkomstig zijn, en welk rijk zij, naar wij gezien hebben, dikwijls met Indië 

 verwisselen en Baratawarsa noemen. 



(!) De naam van Soendari is Skt. en beteekent »de fraaije." Troes en boengka zijn Polynesische bijvoeg- 

 sels ; het eerste schijnt aan te duiden , dat het eene doorloopende lijdrekening inhoudt. 



